Zo bouw je een veilig winter insectenhotel

De winter: het perfecte klusmoment voor een insectenhotel

De tuin ligt er stil en verlaten bij. De bladeren zijn gevallen, de bloemen zijn uitgebloeid en de meeste tuinklussen liggen stil. De winter voelt misschien als een periode van rust, maar voor de natuurliefhebber is dit juist hét moment om de handen uit de mouwen te steken. Terwijl de natuur slaapt, kunnen wij de perfecte kraamkamers en overwinteringsplekken voorbereiden voor het komende voorjaar. En wat is er nu mooier dan een zelfgebouwd insectenhotel?

Waarom juist in de winter? Simpel. Je hebt nu de tijd. De drukte van het zaaien en wieden is voorbij, en die koude, grijze middagen zijn ideaal voor een creatief project binnen in de schuur of aan de keukentafel. Door nu je insectenhotel te bouwen, zorg je ervoor dat het klaarstaat zodra de eerste solitaire bijen en andere nuttige beestjes in het vroege voorjaar ontwaken. Ze zijn dan direct op zoek naar een veilige plek om hun eitjes te leggen. Met jouw hotel bied je ze een vijfsterrenaccommodatie nog voordat de lente officieel is begonnen.

Waarom een insectenhotel onmisbaar is in jouw tuin

Misschien vraag je je af: is zo’n hotel echt nodig? Het antwoord is een volmondig ja. In onze opgeruimde tuinen en landschappen is er steeds minder plek voor de natuurlijke schuilplaatsen die insecten nodig hebben. Holle stengels, dood hout, kieren en spleten verdwijnen. We metselen voegen dicht, ruimen elk takje op en vervangen hagen door schuttingen. Hierdoor kampen veel insecten, en met name solitaire bijen, met een ernstige woningnood.

En dat terwijl deze kleine helpers onmisbaar zijn. Een insectenhotel biedt onderdak aan een breed scala aan gasten:

• Solitaire bijen: Anders dan honingbijen leven deze bijen niet in een volk. Elk vrouwtje zorgt voor haar eigen nageslacht. Ze zijn fantastische bestuivers, vaak nog efficiënter dan honingbijen. Denk aan metselbijen, behangersbijen en wolbijen. Ze zijn totaal niet agressief en zullen je zelden tot nooit steken.
• Lieveheersbeestjes en gaasvliegen: Dit zijn de natuurlijke vijanden van bladluis. Een gezonde populatie van deze insecten in je tuin betekent dat je geen chemische bestrijdingsmiddelen nodig hebt.
• Oorwormen: Hoewel ze er misschien een beetje eng uitzien, zijn oorwormen ook nuttige luizenverdelgers. Ze ruimen bovendien rottend organisch materiaal op.

Door een insectenhotel te plaatsen, help je niet alleen deze specifieke soorten, maar draag je bij aan de hele biodiversiteit in je omgeving. Je creëert een klein ecosysteem waarin bestuiving en natuurlijke plaagbestrijding hand in hand gaan. Een levende tuin is een gezonde tuin.

Aan de slag: je eigen insectenhotel bouwen

Klaar om de handen uit de mouwen te steken? Een insectenhotel bouwen is makkelijker dan je denkt en een ontzettend leuk project, ook om samen met kinderen te doen. We leiden je er stap voor stap doorheen.

Stap 1: Het frame – de basis van je hotel

De buitenkant van je hotel vormt de beschermende schil voor de ‘kamers’. Het belangrijkste is dat je onbehandeld, weerbestendig hout gebruikt. Geïmpregneerd of geverfd hout bevat chemicaliën die schadelijk zijn voor insecten.

• Houtsoorten: Kies voor duurzame houtsoorten zoals lariks, douglas, eiken of kastanje. Vurenhout kan ook, maar is minder duurzaam.
• Vorm: De vorm maakt voor de insecten niet veel uit. Een simpele rechthoekige kist werkt prima, maar je kunt ook creatief zijn met een huisjesvorm met een puntdakje. Een dakje (dat iets oversteekt) helpt om de vulling droog te houden.
• Diepte: Dit is cruciaal! Zorg ervoor dat het hotel minimaal 15 cm diep is. Dit beschermt de larven tegen spechten en andere rovers, en biedt isolatie tegen kou en hitte.

Maak verschillende compartimenten in je frame. Zo kun je verschillende soorten vulling aanbieden en trek je een grotere diversiteit aan insecten aan.

Stap 2: De kamers inrichten – wat vinden insecten fijn?

Dit is het leukste onderdeel: het vullen van de vakken. Elke insectensoort heeft zijn eigen voorkeur. Variatie is de sleutel tot succes.

Voor solitaire bijen: gangen en holtes

Solitaire bijen zijn de belangrijkste bewoners. Ze zoeken naar holle gangen om hun eitjes in te leggen, met een voorraadje stuifmeel voor de larve. Vervolgens metselen ze het gangetje dicht.

• Houtblokken met boorgaten: Neem een blok hardhout (fruitboomhout, eik, beuk, es) en boor er gaten in. Let op: boor de gaten niet helemaal door; de achterkant moet dicht blijven. Gebruik boren met verschillende diameters, variërend van 2 tot 10 mm. Zorg dat de binnenkant van de gaten glad is, zonder splinters.
• Holle stengels: Bamboe, riet, Japanse duizendknoop (ja, die kun je hier nuttig voor gebruiken!), frambozen- of bramenstengels zijn perfect. Knip ze op maat (net iets korter dan de diepte van je hotel) en zorg ervoor dat de achterkant dicht is bij een knoop. Bundel ze stevig samen en plaats ze in een compartiment.

Voor lieveheersbeestjes, gaasvliegen en oorwormen

Deze insecten zoeken vooral een plek om te schuilen en te overwinteren.

• Losse vulling: Maak een compartiment gevuld met dennenappels, houtsnippers, stro of droge bladeren. Dit biedt talloze kieren en spleten waar ze in weg kunnen kruipen. Span een stukje gaas voor dit vak om te voorkomen dat vogels het leegplunderen.
• Oorwormenpot: Een klassieker! Neem een klein terracotta potje, vul het met stro en hang het op zijn kop in of bij je hotel. Oorwormen kruipen hier graag in.

Stap 3: De perfecte locatie kiezen

De locatie van je insectenhotel is net zo belangrijk als de constructie zelf. Een verkeerde plek betekent lege kamers.

• Zon: Hang het hotel op een zonnige plek, met de opening gericht op het zuiden of zuidoosten. Insecten hebben de warmte van de ochtendzon nodig om op te warmen en actief te worden.
• Beschutting: Zorg dat het hotel beschermd is tegen regen en harde wind. Onder een dakrand of in een open schuur is ideaal.
• Hoogte: Plaats het hotel op minimaal heuphoogte, maar liever iets hoger (1,5 tot 2 meter). Dit houdt het droog en uit de buurt van opspattend vocht.
• Voedsel in de buurt: Dit is misschien wel de belangrijkste regel. Insecten vestigen zich alleen waar voedsel (nectar en stuifmeel) in de buurt is. Zorg dus voor een tuin vol bloeiende planten van het vroege voorjaar tot de late herfst. Een hotel zonder bloemen is als een restaurant zonder keuken. Voor inspiratie kun je onze winter bijvriendelijke tuin tips lezen om je tuin alvast voor te bereiden.

Veelgemaakte fouten (en hoe je ze voorkomt)

Niet alle insectenhotels die je in winkels koopt, zijn even goed. Soms zijn ze zelfs schadelijk. Let op de volgende punten om te voorkomen dat je de plank misslaat:

1. Verkeerde materialen: Gebruik nooit dennen- of vurenhout met harsgangen voor boorgaten. De hars kan de vleugels van bijen beschadigen. Vermijd ook plastic rietjes of glazen buisjes; hierin ontstaat condens, wat leidt tot schimmel.
2. Splinterige gaten: Boor altijd in de lengterichting van het hout, niet in de kopse kant. Hout van de kopse kant gaat snel splijten en de vezels kunnen vleugels beschadigen. Zorg dat de ingangen van je boorgaten glad zijn.
3. Te ondiep: Een hotel van een paar centimeter diep biedt geen bescherming. Houd die minimale diepte van 15 cm aan.
4. Verkeerde vulling: Grote dennenappels en dikke takken zien er misschien decoratief uit, maar bieden weinig nuttige schuilplaatsen. Focus op de juiste diameters voor solitaire bijen.
5. Schoonmaken: Een insectenhotel maak je NOOIT schoon. De afgesloten gangen bevatten de volgende generatie insecten! Laat het met rust.

Onderhoud: wat doe je na de bouw?

Goed nieuws: een insectenhotel is vrijwel onderhoudsvrij. Het belangrijkste onderhoud is eigenlijk observeren. In het voorjaar zul je zien dat sommige gangen worden afgesloten met leem, hars of stukjes blad. Dit is het teken dat je hotel bewoond is. Gefeliciteerd!

Laat het hotel het hele jaar hangen. De larven ontwikkelen zich in de zomer, overwinteren in hun cocon en komen het volgende voorjaar tevoorschijn. Na een paar jaar (zeg, 3 tot 5 jaar) kan het hout of de vulling gaan verweren. Je kunt dan het beste een nieuw hotel ernaast hangen en de natuur zijn gang laten gaan. De bewoners zullen vanzelf verhuizen naar de frisse, nieuwe kamers. Het oude hotel kun je laten hangen tot je zeker weet dat iedereen vertrokken is.

Een klein gebaar met een grote impact

Het bouwen van een insectenhotel is meer dan een leuk winterproject. Het is een concrete, zichtbare bijdrage aan de biodiversiteit in je eigen achtertuin. Je helpt er niet alleen de insecten mee, maar ook je planten, je moestuin en de vogels die op hun beurt weer insecten eten. Het is een prachtige manier om de cyclus van de natuur van dichtbij te zien en te begrijpen.

Dus waar wacht je nog op? Duik die schuur in, verzamel je materialen en begin met bouwen. Voor je het weet, zoemt het van het leven rondom jouw zelfgemaakte creatie. Een mooier welkom aan de lente kun je de natuur niet geven.

Veelgestelde vragen