Grote geleedpotigen in Nederland: zo herken je de reuzen in je achtertuin

Zit je net lekker met een kop koffie op je terras, hoor je ineens een zwaar gezoem. Het klinkt bijna als een miniatuur helikopter. Voordat je het weet, landt er een indrukwekkend groot insect op de tuintafel. Je kijkt ernaar en denkt: wat is dat in hemelsnaam voor een beest? Komt zoiets echt uit Nederland?

Als natuurliefhebber en imker krijg ik deze vraag heel vaak van buren en andere tuiniers. We zijn in Nederland zo gewend aan kleine kriebelbeestjes, dat we soms helemaal vergeten dat we ook echte reuzen in onze natuur hebben rondlopen. En het mooie is: je hoeft er niet voor naar de tropen. Ze zitten gewoon in onze eigen tuinen, parken en bossen.

Vandaag neem ik je mee op een kleine safari in eigen land. We gaan het hebben over grote geleedpotigen. Dat klinkt misschien als een moeilijk woord, maar het is eigenlijk de verzamelnaam voor insecten, spinnen, duizendpoten en pissebedden. Pak je loep er maar bij, want we gaan ontdekken welke indrukwekkende bewoners er misschien wel in jouw achtertuin leven.

Wat zijn geleedpotigen eigenlijk precies?

Voordat we de diepte in duiken, is het handig om even te weten waar we het over hebben. De term geleedpotigen zegt het eigenlijk al een beetje: het zijn dieren met poten die uit verschillende stukjes (geledingen) bestaan. Denk maar aan een ridder in een harnas. Omdat het harnas hard is, moeten er scharnieren bij de knieën en ellebogen zitten om te kunnen bewegen.

Geleedpotigen hebben geen botten aan de binnenkant van hun lijf, zoals wij. Ze dragen hun skelet aan de buitenkant. Dat noemen we een pantser of exoskelet. Dit is ontzettend stevig en beschermt ze tegen vijanden en uitdroging. Als ze groeien, barsten ze letterlijk uit hun voegen. Ze moeten dan vervellen en krijgen een nieuw, groter pakje aan.

Onder deze grote familie vallen insecten (zes poten), spinnen (acht poten), schaaldieren zoals pissebedden (veertien poten) en duizendpoten (heel veel poten). In Nederland hebben we tienduizenden soorten, maar een paar daarvan zijn zo groot dat ze direct de aandacht trekken als je ze tegenkomt.

Grote kevers die je in de tuin kunt tegenkomen

Kevers zijn misschien wel de meest robuuste insecten die we hebben. Ze hebben harde schilden op hun rug waaronder hun vleugels verborgen zitten. Sommige soorten kunnen flink uit de kluiten gewassen zijn.

De neushoornkever: een krachtpatser in de composthoop

Als je een flinke composthoop in de tuin hebt, maak je kans op een bijzondere ontmoeting. De neushoornkever is een van de grootste kevers van ons land en kan wel vier centimeter lang worden. Het mannetje is onmiskenbaar: hij heeft een flinke, naar achteren gebogen hoorn op zijn kop, net als een echte neushoorn. Ze zien er gevaarlijk uit, maar ze zijn volkomen onschuldig. Ze eten vooral rottend plantenmateriaal en zijn dus eigenlijk de gratis opruimdienst van je tuin. De larven (engerlingen) leven soms wel jaren in broeiende composthopen voordat ze verpoppen tot zo’n prachtige glanzende, kastanjebruine kever.

De meikever en junikever: onhandige vliegers

In het late voorjaar en de vroege zomer kun je rond de schemering ineens flink gezoem horen. Grote kans dat het een meikever of junikever is. Deze bruine beestjes met hun harige lijfjes en grappige waaiervormige voelsprieten zijn niet de meest elegante vliegers. Ze botsen nogal eens ergens tegenaan of belanden op hun rug op je terras, waarna ze wild met hun poten spartelen om weer overeind te komen. Met een lengte van ruim twee tot drie centimeter zijn het flinke jongens. Als je er eentje op zijn rug ziet liggen, geef hem dan even een zacht zetje met een takje. Daar help je ze enorm mee.

Het vliegend hert: de ultieme zwaargewicht

Deze zie je niet in elke achtertuin, maar als je in de buurt van oude eikenbossen woont (zoals in Gelderland of Limburg), kun je geluk hebben. Het vliegend hert is de grootste kever van Nederland. De mannetjes kunnen met hun enorme, gewei-achtige kaken wel acht centimeter groot worden. Die kaken gebruiken ze niet om mee te bijten, maar om te worstelen met andere mannetjes om de gunst van een vrouwtje. Het is een beschermde diersoort, dus als je er een ziet, is dat echt een cadeautje van de natuur.

Spinnen waar je even van schrikt (maar die heel nuttig zijn)

Ik weet dat niet iedereen fan is van spinnen. Toch horen ze er helemaal bij en doen ze fantastisch werk in onze tuinen door muggen en vliegen te vangen. In Nederland hebben we geen gevaarlijke spinnen, maar sommige soorten kunnen wel behoorlijk groot worden.

De grote huisspin: de renner in de schuur

Dit is de spin die in de nazomer plotseling over de vloer van je woonkamer of schuur kan racen. Met de poten meegerekend kan een volwassen huisspin wel tien centimeter groot lijken. Ze zijn bruin, harig en ontzettend snel. Vooral de mannetjes gaan in het najaar aan de wandel, op zoek naar een vrouwtje. Ondanks hun formaat en snelheid zijn ze banger voor jou dan jij voor hen. Ze rennen het liefst zo snel mogelijk naar een donker hoekje. Zet er gerust een glas overheen, schuif er een papiertje onder en breng de spin rustig naar buiten.

De wespspin of tijgerspin: een tropische verrassing

Toen ik deze spin voor het eerst in mijn tuin zag, dacht ik echt even dat er een exotisch dier was ontsnapt. De wespspin heeft een groot, bol achterlijf met felgele, witte en zwarte strepen. Ze zien er precies uit als een wesp, wat een slimme truc is om vogels af te schrikken. Je vindt ze vooral in wat hoger gras, waar ze een prachtig, stevig web bouwen. In het midden van dat web maken ze vaak een dikke, zigzag geweven witte draad. Het zijn fascinerende beestjes om naar te kijken en ze blijven vaak dagenlang op dezelfde plek hangen.

Rupsen en vlinders van fors formaat

Bij grote insecten denken we vaak aan kevers, maar vergis je niet in de rupsen. Voordat een grote vlinder kan rondvliegen, moet hij eerst een enorme rups zijn geweest die zich wekenlang heeft volgegeten.

De rups van de ligusterpijlstaart

Als je een ligusterheg, sering of es in de tuin hebt, let dan in de nazomer eens goed op. Je kunt zomaar de rups van de ligusterpijlstaart tegenkomen. Dit is echt een reus. Hij kan wel tien centimeter lang worden en is zo dik als een flinke vinger. Hij is fel appelgroen met paarse en witte schuine strepen op zijn zijkant. Aan zijn achterkant heeft hij een opvallend uitsteeksel dat op een kleine hoorn lijkt. Ondanks zijn felle kleuren en enorme formaat, valt hij verrassend weinig op tussen de groene bladeren. Als je hem toch vindt, voel je dan een echte geluksvogel.

De koninginnenpage: pracht en praal

Dit is een van onze grootste en mooiste dagvlinders. Met een spanwijdte van wel zeven tot acht centimeter is het een opvallende verschijning. De vleugels zijn lichtgeel met een prachtig zwart patroon en blauwe accenten, eindigend in sierlijke ‘staartjes’. Deze vlinders houden van warme tuinen met veel bloemen. De rups van deze vlinder is ook prachtig: felgroen met zwarte banden en oranje stippen. Je vindt de rupsen vaak op schermbloemigen zoals wilde peen, dille of venkel in je kruidentuin.

Verrassende ontmoetingen bij de vijver

Heb je een vijver of woon je vlakbij een sloot? Dan gaat er een hele nieuwe wereld aan grote geleedpotigen voor je open. Water trekt namelijk weer heel andere grote insecten aan.

De geelgerande watertor

Dit is de koning van de Nederlandse vijvers. Deze kever kan ruim drie centimeter lang worden en heeft een donkergroen tot zwart schild met een opvallende gele rand. Het zijn echte rovers. Ze zwemmen razendsnel door het water op jacht naar kikkervisjes, kleine visjes en andere insecten. Ze moeten af en toe naar de oppervlakte komen om adem te halen. Ze steken dan hun achterlijf boven water en slaan een luchtbel op onder hun vleugels, die ze als een soort duikfles gebruiken onder water.

De grote schaatsenrijder

Misschien ken je ze wel: die insecten die schijnbaar moeiteloos over het wateroppervlak glijden. De grote schaatsenrijder is een wants die wel twee centimeter lang kan worden, exclusief zijn superlange poten. Ze jagen op insecten die per ongeluk in het water zijn gevallen. Het is een prachtig gezicht om te zien hoe ze met schokkerige, roeiende bewegingen over de vijver schieten zonder ooit te zinken.

Hoe lok je deze fascinerende reuzen naar je tuin?

Nu je weet welke prachtige grote beestjes er in Nederland rondlopen, wil je ze misschien wel in je eigen tuin verwelkomen. Het geheim is eigenlijk heel simpel: doe iets minder in de tuin. Veel van deze dieren hebben schuilplekken en voedsel nodig dat in een strak aangeharkte tuin simpelweg ontbreekt.

Laat in een hoekje van de tuin wat bladeren liggen, stapel wat oude takken of boomstammetjes op en laat de planten in de herfst rustig afsterven zonder ze direct af te knippen. Rottend hout is goud waard voor kevers en hun larven. Wil je precies weten hoe je dit stap voor stap aanpakt zonder dat je tuin een oerwoud wordt? Lees dan zeker even mijn blog over je tuin klaarmaken voor bestuivers: laat het rommelig.

Daarnaast is water een magneet voor het leven. Je hoeft echt geen enorme vijver te graven om insecten te helpen. Een ondiepe schaal met wat steentjes erin is vaak al genoeg voor bijen, vlinders en andere dorstige geleedpotigen om even te drinken op een warme zomerdag. Zelfs een kleine waterpartij kan al een enorm verschil maken. Ik leg je er alles over uit in mijn artikel over een waterplek maken voor insecten in 5 simpele stappen.

Tips voor het veilig spotten en identificeren

Als je zo’n groot beest in je tuin vindt, wil je natuurlijk weten wat het is. Hier zijn een paar handige tips om geleedpotigen te identificeren zonder ze te verstoren:

Maak altijd eerst een foto. Insecten en spinnen zijn vaak snel weer verdwenen. Als je een foto hebt, kun je op je gemak opzoeken wat je gezien hebt. Probeer een foto te maken van de bovenkant, maar indien mogelijk ook eentje vanaf de zijkant. Dat helpt enorm bij het opzoeken.

Gebruik een loeppotje als je kleine kinderen hebt. Dit is een doorzichtig potje met een vergrootglas in de deksel. Je kunt het beestje voorzichtig in het potje scheppen, uitgebreid bekijken en bewonderen, en het daarna weer veilig vrijlaten op dezelfde plek. Leer kinderen wel altijd dat ze voorzichtig moeten zijn en de diertjes niet met hun blote handen moeten knijpen.

Wees terughoudend met het oppakken van onbekende rupsen. Hoewel de meeste rupsen in Nederland volkomen onschadelijk zijn, hebben sommige soorten brandharen (zoals de bekende eikenprocessierups) of kleine stekeltjes die irriterend kunnen werken op de huid. Kijken met de ogen is altijd de veiligste methode.

Het ontdekken van de natuur begint letterlijk bij je eigen achterdeur. Neem de tijd, ga eens rustig op een bankje zitten en kijk simpelweg naar wat er over de tegels kruipt of door de lucht zoemt. Je zult je verbazen over de diversiteit en het formaat van de beestjes die we hier in Nederland hebben. Elke ontmoeting is een klein natuurdocumentaire-momentje in je eigen tuin.

Veelgestelde vragen