Heb je er wel eens bij stilgestaan dat de bijen, vlinders en hommels in jouw tuin ook flinke dorst krijgen? We denken bij het helpen van insecten al heel snel aan het planten van bloemen en het ophangen van insectenhotels. Dat is natuurlijk fantastisch, maar er is nog iets wat minstens zo belangrijk is voor onze zoemende vrienden: water. Een veilige waterplek maken voor insecten is een van de makkelijkste en leukste dingen die je kunt doen in je eigen tuin of op je balkon.
Als imker en natuurliefhebber merk ik het elke lente en zomer weer. Zodra de zon begint te schijnen en de temperatuur oploopt, zie ik de bijen niet alleen op de bloemen vliegen, maar ook zoeken naar vochtige plekjes rondom de vijver of bij een lekkende tuinslang. In dit artikel neem ik je graag mee in de wondere wereld van de dorstige bestuiver. Ik ga je precies vertellen waarom ze water nodig hebben en, nog belangrijker, hoe jij vandaag nog met spullen uit je eigen keukenkastje of schuur een prachtig insectenbadje kunt maken.
Waarom insecten een drinkplek nodig hebben
Je vraagt je misschien af wat een bijtje of een vlinder nou precies met water doet. Ze drinken toch nectar uit bloemen? Dat klopt helemaal. Nectar is hun belangrijkste bron van energie en zit inderdaad vol met vocht. Toch is dat op warme dagen, of wanneer er veel wind staat, absoluut niet genoeg. Insecten drogen verrassend snel uit door hun kleine formaat.
Honingbijen gebruiken water bovendien voor iets heel bijzonders: de airconditioning van hun bijenkast. Als het in de zomer bloedheet is, halen de werksters druppels water en verspreiden die over de raten in het nest. Vervolgens gaan ze met hun vleugels wapperen. Door de luchtstroom verdampt het water en daalt de temperatuur in de kast. Een geniaal natuurlijk koelsysteem, maar daar is wel constant vers water voor nodig.
Solitaire wilde bijen, zoals de metselbij, hebben water weer nodig voor een heel ander bouwproject. Zij maken hun nestjes in kleine holletjes, bijvoorbeeld in een insectenhotel of een oude muur. Om de kamertjes voor hun eitjes veilig af te sluiten, gebruiken ze modder. En om goede, kleverige modder te maken, hebben ze droog zand en een flinke slok water nodig. Als je een waterplek maakt waar ook een beetje aarde bij ligt, help je deze harde werkers dus enorm met de bouw van hun nest.
Zelf een insectendrinkbak maken in vijf simpele stappen
Het mooie van een waterplek maken voor insecten is dat het je eigenlijk helemaal niets hoeft te kosten. Je hebt er geen dure spullen voor nodig en je bent in een kwartiertje klaar. Het allerbelangrijkste om te onthouden is dit: insecten kunnen niet zwemmen. Als je gewoon een diepe bak met water neerzet, is de kans groot dat ze erin vallen en verdrinken. Dat willen we natuurlijk voorkomen. We gaan dus een veilige landingsbaan voor ze maken.
Stap 1: kies de juiste schaal
Zoek een ondiepe schaal. Een stenen onderschotel van een bloempot is echt perfect. Het materiaal is een beetje ruw, waardoor insecten er makkelijk grip op hebben met hun pootjes. Heb je die niet? Een oud soepbord, een glazen schaal of een ondiep vogelbadje werkt ook prima. Hoe groter de schaal, hoe minder snel het water op een hete zomerdag verdampt.
Stap 2: verzamel landingsplekken
Nu gaan we de schaal vullen met materialen waar de bijen veilig op kunnen landen. Denk aan knikkers, grind, mooie gladde stenen, schelpen of stukjes kurk. Kurk is ideaal omdat het blijft drijven. Ook een paar stevige takjes of wat dennenappels doen het goed. Vul de schaal rijkelijk met deze materialen. Het moet er eigenlijk uitzien als een soort rotsachtig eilandlandschap in het klein.
Stap 3: voeg water toe
Giet nu voorzichtig water in de schaal. Het is belangrijk dat het waterpeil net onder de bovenkant van de steentjes en knikkers blijft. Zo kunnen de bijen, vlinders en zweefvliegen veilig op een droge steen landen, naar de rand lopen en met hun roltong een slokje water nemen zonder natte vleugels te krijgen. Regenwater is het allerbeste voor ze, maar als je dat niet hebt kun je gewoon kraanwater gebruiken.
Stap 4: maak het water aantrekkelijk
Wist je dat bijen helemaal niet zo van kraakhelder water houden? Ze zijn juist op zoek naar mineralen. Je doet ze een groot plezier door een klein schepje tuinaarde, wat mos of een paar dorre blaadjes in het water te leggen. Dit geeft het water een lichte geur die ze makkelijker kunnen vinden, en het levert belangrijke voedingsstoffen op. Het klinkt misschien een beetje gek om je schone waterbakje direct vies te maken, maar de natuur houdt nou eenmaal van een beetje rommel.
Stap 5: houd het in de gaten
Zeker in de volle zomerzon verdampt een klein laagje water ontzettend snel. Loop elke dag even langs je waterplek met een gieter om hem bij te vullen. Het wordt al snel een vast en rustgevend ritueel in je tuinroutine. Je zult zien dat de insecten de plek feilloos weten te vinden als er altijd water te halen valt.
De perfecte locatie voor je waterplek
Waar je de schaal neerzet maakt best wel wat uit. Insecten zijn koudbloedig en houden van warmte. Plaats je waterbakje daarom bij voorkeur op een zonnige, warme plek die een beetje beschut is tegen de wind. Als ze in de koude wind moeten drinken, koelen ze te snel af.
Zet de schaal het liefst in de buurt van bloeiende planten. Als ze toch al in de buurt zijn om nectar en stuifmeel te verzamelen, is de kans groot dat ze jouw waterplek direct ontdekken. Heb je huisdieren zoals een kat of een hond? Zorg dan dat de schaal ergens op een verhoging staat, bijvoorbeeld op een oud krukje, een boomstam of een muurtje. Dit is niet alleen veiliger voor de insecten, maar zorgt er ook voor dat je er zelf veel beter naar kunt kijken. Het is een prachtig gezicht om een bijtje geconcentreerd te zien drinken.
Ook als je geen grote tuin hebt, kun je ontzettend veel doen. Een klein balkon midden in de stad is een uitstekende plek voor een insectenbadje. Zet een klein schaaltje met wat knikkers tussen je bloempotten en je zult verrast zijn hoeveel vliegende bezoekers je krijgt. Wil je meer weten over het aantrekken van leven op een kleine oppervlakte? Lees dan zeker even onze tips over je balkon vergroenen voor bijen & vlinders. Je zult zien dat elke vierkante meter telt.
Schoonhouden en onderhoud van je insectenbadje
Hoewel bijen dus best houden van water met een beetje zand of een oud blaadje erin, is het wel belangrijk om je waterplek gezond te houden. Stilstaand water kan na verloop van tijd een broedplaats worden voor muggen. En hoe erg we ook van de natuur houden, een plaag van steekmuggen op je terras is waarschijnlijk niet wat je in gedachten had.
De oplossing hiervoor is gelukkig heel simpel: spoel de schaal ongeveer één keer per week even helemaal leeg. Boen de stenen of knikkers even af onder de kraan en vul de schaal met vers water. Muggen hebben stilstaand water nodig dat wekenlang met rust gelaten wordt om hun eitjes te laten uitkomen. Door het water regelmatig te verversen, geef je muggenlarven geen schijn van kans, terwijl de bijen en vlinders altijd een frisse drinkplek hebben.
Als je ziet dat er veel groene algen in het bakje groeien, is dat voor de insecten absoluut geen probleem. Ze vinden die algen juist prima. Maar als je het zelf niet mooi vindt staan, kun je de schaal schoonmaken met een harde borstel en wat heet water. Gebruik absoluut geen schoonmaakmiddelen, zeep of chloor. De chemische restjes die achterblijven zijn dodelijk voor de kwetsbare insecten die ervan komen drinken. Puur natuur is altijd het devies als we voor de dieren in onze tuin zorgen.
Combineer water met een gastvrije omgeving
Een waterplek is een fantastische eerste stap, maar insecten hebben natuurlijk meer nodig dan alleen een slokje water. Zeker in het vroege voorjaar, wanneer de eerste koninginnen uit hun winterslaap ontwaken, is de nood hoog. Ze hebben honger, dorst en zoeken wanhopig naar een plek om een nieuw nest te stichten. Je kunt ze enorm helpen door je tuin of balkon hierop in te richten.
Als je je afvraagt wat je nog meer kunt doen in deze vroege maanden, bekijk dan eens ons artikel over zo help je wilde bijen in maart. Hierin leg ik uit welke simpele handelingen een wereld van verschil maken voor de overleving van deze vroege vliegers. Een van de belangrijkste dingen is misschien wel: doe vooral niet te veel. We hebben vaak de neiging om onze tuinen in het voorjaar helemaal strak aan te harken en elk dood takje weg te knippen. Voor insecten is dit juist funest, want zij schuilen vaak in holle stengels en onder afgevallen bladeren. Lees daar meer over in ons stuk: tuin klaarmaken voor bestuivers: laat het rommelig. Het scheelt jou een hoop zweetdruppels in de tuin en de insecten zijn je eeuwig dankbaar.
Zet naast je verse waterplek dus ook wat vroege bloeiers neer, zoals krokussen, sneeuwklokjes of longkruid. Laat een hoekje in de tuin lekker verwilderen met wat dode takken en afgevallen bladeren. Als je deze drie elementen combineert, voedsel, schuilplekken en water, creëer je een waar paradijsje. Je zult merken dat je tuin veel meer gaat leven. Het zachte gezoem op een zonnige namiddag, terwijl een hommel rustig zit te drinken op een door jou neergelegde steen, is een van de mooiste kleine geluksmomentjes die de natuur te bieden heeft.
Ik hoop dat ik je enthousiast heb gemaakt om zelf aan de slag te gaan. Pak vandaag nog een schaaltje, zoek wat mooie stenen in de tuin en zet je eigen insectenbadje klaar. Het is een kleine moeite, maar voor de bijen, vlinders en andere bestuivers in jouw buurt maakt het echt een wereld van verschil. Veel plezier met bouwen en observeren!
Veelgestelde vragen
Kan ik ook een kant-en-klaar vogelbadje gebruiken voor insecten?
Ja, dat kan zeker, maar je moet wel een kleine aanpassing doen. Vogelbadjes zijn vaak te diep voor insecten, waardoor ze kunnen verdrinken. Leg simpelweg een flinke laag stenen, grind of knikkers in het vogelbadje, zodat er droge eilandjes ontstaan waar de insecten veilig op kunnen landen om te drinken.
Hoe voorkom ik dat er muggen in mijn insectendrinkbak komen?
Muggen hebben stilstaand water nodig om hun eitjes in te leggen, en die eitjes hebben tijd nodig om uit te komen. Door de schaal elke paar dagen, of in ieder geval één keer per week, helemaal leeg te gooien en te vullen met vers water, geef je muggenlarven geen kans om zich te ontwikkelen.
Komen er door een waterplek ook meer wespen naar mijn tuin?
Wespen hebben net als bijen en vlinders water nodig, dus het is mogelijk dat ze af en toe een slokje komen halen. Ze zijn echter niet agressief als ze aan het drinken zijn. Ze focussen zich op het water en vliegen daarna direct weer door. Je hoeft je dus geen zorgen te maken dat een waterplek voor overlast zorgt.
Moet ik de waterplek in de winter ook buiten laten staan?
In de winter zijn de meeste insecten in winterslaap of rust, dus hebben ze geen drinkplek nodig. Bovendien kan een stenen of glazen schaal kapotvriezen als het water erin bevriest. Je kunt de schaal in de late herfst het beste schoonmaken en in de schuur zetten. In het vroege voorjaar (maart) zet je hem dan weer klaar voor de eerste ontwakende bijen.