Het is juni en de zomer staat nu echt voor de deur. Als je door je tuin loopt of op je balkon zit, hoor je het overal om je heen zoemen. Bloemen staan prachtig in bloei en de insectenwereld draait op volle toeren. Tussen al die bezige bijen en wespen zie je in deze tijd van het jaar vaak een heel bijzonder insect. Het lijkt op een wesp of een bij, maar het gedraagt zich net even anders. Het hangt als een miniatuur helikoptertje stil in de lucht en schiet dan opeens pijlsnel weg. Heb je dit wel eens gezien? Grote kans dat je te maken hebt met een zweefvlieg!
Als natuurliefhebber kan ik uren naar deze fascinerende beestjes kijken. Ze zijn niet alleen ontzettend leuk om te observeren, maar ze doen ook nog eens fantastisch werk in onze tuinen. Veel mensen raken een beetje in paniek als ze een zweefvlieg zien, omdat ze denken dat het een agressieve wesp is. Maar dat is nergens voor nodig. Vandaag neem ik je graag mee in de wondere wereld van de zweefvlieg. Ik ga je vertellen hoe je ze in juni heel makkelijk kunt herkennen, welke soorten je in je eigen achtertuin kunt tegenkomen en waarom je ze absoluut te vriend wilt houden.
De meesters van de vermomming
Laten we bij het begin beginnen. Wat is een zweefvlieg nu eigenlijk? Zoals de naam al zegt, is het een vlieg en geen bij of wesp. Toch lijken ze daar vaak sprekend op. Dit is een heel slim trucje van de natuur dat we mimicry noemen. Omdat zweefvliegen zelf geen angel hebben en zich dus niet kunnen verdedigen tegen roofdieren zoals vogels, trekken ze als het ware een stoer jasje aan.
Door de geel-zwarte strepen van een wesp of de harige vacht van een hommel na te bootsen, denken vogels en kikkers wel twee keer na voordat ze een zweefvlieg proberen op te eten. Ze denken: ho even, die kan steken, die laat ik mooi met rust! Het is een briljante vorm van bluf. Voor ons als tuiniers betekent dit soms wel dat we even goed moeten kijken om te zien met wie we nu echt te maken hebben. Gelukkig zijn er een paar hele simpele trucjes om de zweefvlieg te ontmaskeren.
Hoe herken je een zweefvlieg in juni?
In juni is de temperatuur vaak heerlijk en bloeien er enorm veel planten. Dit is de perfecte tijd om insecten te bestuderen. Als je wilt weten of je naar een bij, een wesp of een zweefvlieg kijkt, hoef je echt geen bioloog te zijn. Let gewoon op de volgende drie dingen.
De vliegstijl verraadt alles
Dit is het allerleukste en makkelijkste kenmerk. Zweefvliegen danken hun naam aan hun unieke manier van vliegen. Waar een bij of een wesp vaak een beetje rommelig van bloem naar bloem vliegt, kan een zweefvlieg perfect stilhangen in de lucht. Ze doen dit vaak in de buurt van bloemen of struiken. Ze hangen daar secondenlang helemaal stil, als een drone. En dan, in een fractie van een seconde, schieten ze een halve meter opzij om daar weer stil te hangen. Geen enkele bij of wesp kan dit zo perfect als de zweefvlieg. Zie je een insect ‘zweven’? Dan weet je eigenlijk al genoeg.
Kijk ze eens diep in de ogen
Als het insect even op een bloem landt om nectar te drinken, moet je eens proberen wat dichterbij te komen. Kijk dan naar de kop. Zweefvliegen hebben enorme, bolle ogen die vaak een groot deel van hun kop in beslag nemen. Het lijken wel een soort grote pilotenbrillen. Bij mannetjes raken deze ogen elkaar bovenop de kop vaak zelfs aan. Bijen en wespen hebben veel kleinere, meer amandelvormige ogen aan de zijkant van hun kop.
Korte sprietjes op de kop
Nog een heel duidelijk verschil zit hem in de voelsprieten, ook wel antennes genoemd. Bijen en wespen hebben vrij lange, duidelijk zichtbare voelsprieten die een beetje kunnen buigen. Zweefvliegen hebben juist hele korte, kleine sprietjes die je nauwelijks ziet zitten. Ze lijken een beetje op kleine knopjes voorop de kop. Dus: grote ogen en bijna geen voelsprieten? Gefeliciteerd, je hebt een zweefvlieg gespot!
Welke zweefvliegen zie je veel in juni?
In Nederland en België leven wel meer dan driehonderd verschillende soorten zweefvliegen. Dat is een enorm aantal! Gelukkig hoef je ze echt niet allemaal uit je hoofd te kennen. In juni, als de zomer echt begint, zijn er een paar soorten die je bijna in elke tuin of op elk balkon wel tegenkomt. Ik stel er graag een paar aan je voor.
De blinde bij: niet blind en geen bij
Dit is misschien wel de meest verwarrende naam in de insectenwereld. De blinde bij is namelijk een zweefvlieg. Hij is behoorlijk groot, donker van kleur en heeft een harig lijfje. Hierdoor lijkt hij echt sprekend op een gewone honingbij. Je ziet ze in juni massaal op bloemen zitten. Waarom hij ‘blind’ wordt genoemd is niet helemaal duidelijk, want hij kan uitstekend zien met zijn grote vliegenogen. Je herkent hem doordat hij vaak met zijn achterlijf een beetje op en neer wipt als hij op een bloem zit, alsof hij op de maat van de muziek danst.
De pyjamazweefvlieg: de vrolijke streepjescode
De pyjamazweefvlieg, ook wel de dubbelbandzweefvlieg genoemd, is een van de meest algemene soorten in onze tuinen. Het is een klein, slank vliegje met een heel opvallend patroon. Hij is oranje met zwart gestreept, waarbij de zwarte strepen bestaan uit een dikke en een dunne streep vlak onder elkaar. Het lijkt echt alsof hij een ouderwetse, gestreepte pyjama aan heeft. Deze kleine vriend is in juni enorm actief en je ziet ze vaak met tientallen tegelijk boven de bloemen zweven.
De stadsreus: een indrukwekkende verschijning
Soms zie je een insect vliegen waarvan je denkt: wow, wat is dat voor een enorm beest? Grote kans dat het de stadsreus is, de grootste zweefvlieg van ons land. Hij is fors, heeft een prachtig roodbruin met geel en zwart gekleurd achterlijf en lijkt heel sterk op een hoornaar (een hele grote wesp). Als deze in juni je tuin komt binnenbrommen, kan dat best even schrikken zijn. Maar onthoud: het is maar een zweefvlieg. Hij is totaal onschuldig en zal je nooit steken. Het is juist een eer als deze prachtige gigant jouw tuin uitkiest om wat nectar te komen drinken.
Waarom zweefvliegen de helden van je tuin zijn
Nu je weet hoe je ze kunt herkennen, is het goed om te weten waarom we zo blij moeten zijn met zweefvliegen. Ze zijn namelijk onmisbaar voor een gezonde, bloeiende tuin. En wel om twee hele belangrijke redenen.
Geweldige bestuivers
Zweefvliegen zijn, net als bijen en vlinders, ontzettend belangrijk voor de bestuiving van planten. De volwassen vliegen leven uitsluitend van nectar en stuifmeel. Terwijl ze van bloem naar bloem vliegen om te eten, nemen ze stuifmeel mee aan hun harige lijfjes. Hoewel bijen vaak de meeste credits krijgen voor bestuiving, doen zweefvliegen zeker niet voor ze onder. In juni, wanneer de moestuinen en fruitbomen nog volop in ontwikkeling zijn, zorgen deze harde werkers voor een betere oogst van je aardbeien, frambozen en tomaten.
De ultieme luizenbestrijders
Dit is misschien wel het best bewaarde geheim van de zweefvlieg. Veel tuiniers klagen in juni over bladluizen op hun rozen, bonen of andere planten. Voordat je naar chemische bestrijdingsmiddelen grijpt, moet je even wachten op de zweefvlieg. Veel soorten zweefvliegen, zoals de pyjamazweefvlieg, leggen hun eitjes namelijk midden in een kolonie bladluizen.
Wanneer de larve van de zweefvlieg uit het eitje kruipt, heeft hij maar één doel: eten. En zijn lievelingskostje? Bladluizen. Zo’n kleine larve, die eruitziet als een soort doorzichtig, plat rupsje zonder pootjes, kan tijdens zijn groei wel honderden bladluizen oppeuzelen. Het zijn echte hongerlappen! Door je tuin aantrekkelijk te maken voor volwassen zweefvliegen, krijg je er gratis een legertje ongediertebestrijders bij voor je planten. Dat is toch fantastisch?
Hoe lok je meer zweefvliegen in juni?
Je weet nu dat zweefvliegen geweldig zijn voor je tuin. Maar hoe zorg je ervoor dat ze juist jouw tuin of balkon weten te vinden? Gelukkig is dat helemaal niet zo moeilijk. Met een paar simpele aanpassingen maak je van jouw buitenruimte een waar paradijs voor deze nuttige insecten.
Kies de juiste bloemen
Zweefvliegen hebben een andere mondbouw dan bijen of vlinders. Ze hebben een soort sponsachtige snuit die niet zo lang is. Daarom kunnen ze niet goed bij de nectar in hele diepe of ingewikkelde bloemen. Ze houden van bloemen waar ze makkelijk bij kunnen, de zogenaamde schermbloemen of open bloemen.
In juni kun je ze enorm blij maken met planten zoals duizendblad, margrieten, wilde peen, dille, venkel en korenbloemen. Ook kruiden die in bloei schieten, zoals bieslook en munt, zijn een magneet voor zweefvliegen. Zorg er dus voor dat je een mix van deze makkelijk toegankelijke bloemen in je tuin hebt staan.
Heb je geen grote tuin maar wel een balkon? Geen enkel probleem. Ook op een klein oppervlak kun je zweefvliegen enorm helpen door de juiste planten in potten te zetten. Wil je weten hoe je dit het beste kunt aanpakken? Lees dan eens onze tips over je balkon vergroenen voor bijen & vlinders. De planten die we daar noemen, zijn vaak net zo geliefd bij de zweefvlieg.
Laat het lekker een beetje rommelig
We hebben soms de neiging om onze tuinen enorm netjes aan te vegen, al het dode blad weg te halen en elk onkruidje te wieden. Maar voor insecten, waaronder de zweefvlieg, is een strak aangeharkte tuin eigenlijk een soort woestijn. Ze hebben schuilplekjes nodig tegen regen en wind, en plekjes om te overwinteren.
Probeer een hoekje van je tuin gewoon zijn gang te laten gaan. Laat wat takken liggen, laat inheemse ‘onkruiden’ zoals paardenbloem of zevenblad (waar zweefvliegen dol op zijn) in een hoekje staan en wees niet te streng voor jezelf. Een natuurvriendelijke tuin is een levende tuin. Meer weten over deze aanpak? Bekijk dan ons artikel over je tuin klaarmaken voor bestuivers: laat het rommelig.
Vergeet het water niet
In juni kan het soms al flink warm en droog zijn. We vergeten weleens dat insecten ook gewoon dorst hebben. Een ondiep waterschaaltje kan een wereld van verschil maken voor zweefvliegen, bijen en vlinders. Zorg er wel voor dat ze niet kunnen verdrinken. Dit doe je heel simpel door wat knikkers of stenen in het schaaltje te leggen, zodat ze altijd een veilige landingsbaan hebben. Heb je vijf minuutjes over dit weekend? Dan kun je direct een veilige waterplek maken voor insecten in 5 simpele stappen.
Geniet van het gezoem
Als je deze maand lekker in de tuin zit met een kop koffie, neem dan eens de tijd om bewust te kijken naar wat er allemaal rondvliegt. Zoek naar dat kleine insect dat als een mini-helikopter stilhangt boven je bloemen. Kijk naar de grote vliegenogen en zie hoe ze zich vermommen als gevaarlijke wespen.
Zweefvliegen observeren is echt een rustgevende bezigheid. Je leert de natuur in je eigen omgeving beter begrijpen en waarderen. Ze zijn onschuldig, enorm nuttig en eigenlijk stiekem ook heel erg mooi. Koester ze, plant wat extra bloemen en laat ze hun waardevolle werk doen. Voor je het weet, is jouw tuin in juni een bruisend paradijs waar de natuur helemaal in balans is.
Veelgestelde vragen
Kan een zweefvlieg steken?
Nee, een zweefvlieg kan absoluut niet steken. Ze hebben geen angel. Hoewel ze zich door hun kleurenpatroon vaak vermommen als bijen of wespen, zijn ze volkomen ongevaarlijk voor mensen en huisdieren.
Wat eten zweefvliegen en hun larven?
Volwassen zweefvliegen leven uitsluitend van nectar en stuifmeel uit bloemen, wat ze geweldige bestuivers maakt. De larven van veel soorten zweefvliegen zijn echter echte roofdieren; zij eten enorme hoeveelheden bladluizen en helpen je zo op een natuurlijke manier van ongedierte af.
Hoe zie ik snel het verschil tussen een wesp en een zweefvlieg?
Let op de vliegstijl: zweefvliegen kunnen perfect stilhangen in de lucht, wespen niet. Daarnaast hebben zweefvliegen hele grote, bolle ogen en hele korte, onopvallende voelsprieten. Wespen hebben kleinere ogen en lange, duidelijke voelsprieten.
Komen zweefvliegen ook af op een insectenhotel?
Nee, over het algemeen maken zweefvliegen geen gebruik van de gangetjes in een insectenhotel. Insectenhotels zijn vooral bedoeld voor solitaire bijen en metselwespen. Zweefvliegen leggen hun eitjes liever direct op bladeren waar veel bladluizen zitten of in kleine plasjes water of rottend plantenmateriaal, afhankelijk van de soort.
Welke bloemen kan ik het beste planten voor zweefvliegen?
Zweefvliegen hebben een korte snuit, dus ze houden van ondiepe, open bloemen. Schermbloemigen zoals wilde peen, duizendblad, dille en venkel zijn favoriet. Ook margrieten, korenbloemen en bloeiende kruiden zoals bieslook en munt trekken veel zweefvliegen aan.