Op het eerste gezicht lijkt imkeren een kalm proces: een kast openen, een raam bekijken en nagaan hoe de ontwikkeling van het bijenvolk verloopt. In de praktijk vereist het aanzienlijke kennis, voorbereiding en focus. Je maakt gebruik van levende dieren, zware materialen, rook, gereedschap en af en toe op nat gras of een ongelijk oppervlak.
De voornaamste vraag is: op welke manier kun je je goed voorbereiden op het werken als imker?
Het eenvoudige antwoord is: leer eerst hoe een bijenvolk functioneert, draag geschikte beschermende kleding, stel vooraf gereedschap klaar en werk kalm en met een doel voor ogen. De Nederlandse Bijenhouders Vereniging raadt nieuwe imkers aan om een cursus te volgen, zodat ze op een verantwoorde en vakkundige manier met bijenvolken kunnen omgaan.
Wat doet een imker precies?
Een imker zorgt ervoor dat bijenvolken gezond blijven en houdt gedurende het jaar toezicht op hun ontwikkeling. Dat houdt veel meer in dan alleen het oogsten van honing.
Je houdt bijvoorbeeld toezicht op voedselvoorraden, broed, gezondheid en de groei van de bevolking. Bovendien is het belangrijk om alert te zijn op ziekten en plagen, zoals de varroamijt. De NBV beschouwt een gezonde bijenpopulatie als afhankelijk van voldoende voedsel, goede hygiëne en het bestrijden van varroa.
Werken met bijen door de seizoenen heen
In het jaar verandert het imkerwerk. In het voorjaar worden de eerste controles gestart en groeit het aantal mensen snel. In de zomer ligt de focus onder meer op ontwikkeling, het beheersen van zwermen en mogelijk honing. Later in het jaar komt het voeren, behandelen en zich voorbereiden op de winter.
De NBV onderstreept dat de werkzaamheden sterk afhankelijk zijn van het seizoen, het weer en de situatie van de bevolking.
| Periode | Voorbeelden van werkzaamheden |
| Voorjaar | Bodem reinigen en volk controleren |
| Voorzomer | Ontwikkeling en zwermgedrag volgen |
| Zomer | Inspecties en eventueel honing oogsten |
| Nazomer | Voervoorraad en gezondheid controleren |
| Winter | Materialen onderhouden en nieuw seizoen voorbereiden |
De juiste beschermende kleding voor imkers
Beschermende kleding vermindert de kans op steken, maar sluit deze nooit volledig uit. De NBV raadt aan om zich klaar te maken voor een mogelijke bijensteek.
Bij praktisch imkerwerk worden onder andere een imkerpak of jas, sluier en handschoenen ingezet. Gesloten kleding bij de polsen en enkels voorkomt ook dat bijen eenvoudig onder kleding kunnen kruipen.
Bij werkzaamheden waarbij je extra bescherming of grip wilt, kunnen passende (imker)werkhandschoenen praktisch zijn. Kies daarbij niet zomaar een dikke handschoen: voldoende grip en vingergevoel blijven belangrijk voor het voorzichtig hanteren van ramen en gereedschap. Werkhandschoenen zijn verkrijgbaar met uiteenlopende materialen en beschermingsniveaus, dus stem de keuze af op de klus.
Veilig bewegen rond bijenkasten
Een bijenpopulatie dient duidelijk te zijn. Laat geen emmers, kasten of gereedschap in het midden van de looproute liggen.
Daarnaast blijf je rustig. De NBV-basiscursus stelt beginnende imkers in staat om beschermende kleding te dragen, een beroker voor te bereiden en materialen vooraf op hun locatie te plaatsen. Daarnaast wordt geleerd om ramen voorzichtig en recht uit de kast te halen.
Werken op nat gras en ongelijke ondergronden
Bijenstanden komen vaak voor in een tuin, boomgaard of natuurgebied. Hierdoor kan de ondergrond nat, modderig of ongelijk zijn.
Houd vooral rekening met wortels, losse stenen en glad gras wanneer je zware bakken of materialen verplaatst. Een stevige werkhouding en goede schoenen verminderen de kans op uitglijding of het laten vallen van een bijenkast.
Welke schoenen passen bij het werk van een imker?
Open schoenen of slippers zijn minder praktisch in een bijenstal. Gesloten schoenen zorgen voor een betere bescherming van de voeten en verkleinen daarnaast de opening waardoor bijen onder een broekspijp kunnen belanden.
Hoge dichte schoenen kunnen daarom prettig zijn wanneer je buiten werkt op gras, aarde of een ongelijke ondergrond. Kies vooral schoenen die voldoende grip bieden, comfortabel zitten en passen bij de omstandigheden op jouw bijenstand.
Gereedschap en materialen meenemen naar de bijenstal
Voorkom dat je halverwege een inspectie nog materiaal moet zoeken.
Leg vooraf bijvoorbeeld klaar:
- imkerkleding en sluier;
- handschoenen;
- beroker;
- kastbeitel;
- veger;
- kastkaart of administratie;
- materiaal om ramen tijdelijk neer te zetten;
- telefoon voor noodgevallen.
De NBV noemt de beroker, beschermende kleding en het vooraf klaarzetten van benodigdheden expliciet als onderdeel van een goede voorbereiding.
Rustig handelen bij het controleren van bijenvolken
Open een kast uitsluitend als je begrijpt waarom je erin wilt kijken. Langdurig werken leidt tot extra verstoringen.
Zorg ervoor dat je kalm blijft en plaats de ramen zorgvuldig terug. Een effectieve imker streeft ernaar zoveel mogelijk informatie te verzamelen zonder het volk te langdurig open te houden.
Bij een bijensteek geldt eveneens: blijf kalm. De NBV raadt aan om de angel snel te verwijderen en voorzichtig te zijn met ongebruikelijke fysieke reacties. Bij ernstige allergische reacties is het noodzakelijk om onmiddellijk medische hulp te zoeken.
Hygiënisch werken tijdens de honingoogst
Hygiëne heeft niet alleen invloed op honing, maar ook op de gezondheid van de bijenpopulaties.
De NBV geeft een waarschuwing dat een imker zelf ziektekiemen kan overdragen aan andere volken. Daarom dienen gereedschap en materialen zorgvuldig te worden gebruikt, en zieke bevolkingsgroepen vereisen extra aandacht.
Tijdens de honingoogst moet je zorgen voor schone handen, schoon materiaal en een nette werkomgeving. Houd honing apart van vuil gereedschap, rook materialen en andere zaken van de bijenstal.
Zo onderhoud je kleding en uitrusting
Na het werk start de voorbereiding voor de volgende controle.
Zorg ervoor dat je het gereedschap schoonmaakt, propolis verwijdert en kleding wast volgens de instructies van de producent. Controleer de handschoenen op beschadiging en controleer of de sluier, ritsen en manchetten nog goed sluiten.
Bewaar het materiaal op een droge en heldere manier. Hierdoor kun je vóór de volgende inspectie meteen zien of er iets vervangen of gerepareerd moet worden.
FAQ – Veelgestelde vragen over het imkerschap
Heb je een cursus nodig om imker te worden?
De NBV adviseert sterk om het vak via een ervaren imker of basiscursus te leren. De basiscursus combineert theorie en praktijk gedurende een heel bijenseizoen.
Kun je met beschermende kleding nooit gestoken worden?
Nee. Beschermende kleding vermindert het risico, maar sluit een bijensteek niet volledig uit.
Welke handschoenen zijn geschikt?
Dat hangt af van ervaring en werkzaamheden. Ze moeten bescherming bieden, maar ook voldoende grip en bewegingsvrijheid geven.
Moet je bij iedere kastcontrole een beroker meenemen?
De NBV-basiscursus behandelt het klaarzetten en aansteken van een beroker als onderdeel van de voorbereiding op praktisch werken in een bijenvolk.
Goede voorbereiding zorgt voor rust bij de bijenstal
Als imker draait het voornamelijk om observeren en kalm handelen. Wie van tevoren weet wat hij wil controleren, beschermende kleding draagt en zijn materiaal voorbereidt, hoeft minder te improviseren tijdens een inspectie.
Daarnaast zijn er ook praktische opties, zoals geschikte (imker)werkhandschoenen en hoge dichte schoenen voor buitenactiviteiten. Stel altijd een goede uitrusting samen met inzicht in bijen gedrag, hygiëne en werkzaamheden die afhankelijk zijn van het seizoen. Op deze manier werk je niet alleen aangenamer, maar ook met meer zorg met het bijenvolk.