Inheemse planten voor meer vlinders in je tuin

Stel je voor, het is een zonnige middag. Je stapt met een kop koffie je tuin of balkon op en het eerste wat je ziet is een prachtige, kleurrijke vlinder die vrolijk van bloem naar bloem fladdert. Een dagpauwoog, of misschien wel een citroenvlinder. Dat is toch het ultieme lentegevoel en zomergevoel? Veel mensen willen graag meer vlinders in de tuin, maar komen vaak niet verder dan het planten van een standaard vlinderstruik uit het tuincentrum. Begrijp me niet verkeerd, een vlinderstruik is leuk, maar als je echt een paradijs voor deze fladderende vrienden wilt maken, is er een veel beter geheim. Namelijk, inheemse planten.

Inheemse planten zijn de planten die van nature in Nederland en onze directe omgeving voorkomen. Ze groeien hier al duizenden jaren en zijn helemaal aangepast aan ons klimaat, onze bodem en, heel belangrijk, aan onze insecten. Vandaag ga ik je er alles over vertellen. Ik neem je mee in de wereld van de inheemse flora en laat je zien hoe je met een paar simpele aanpassingen jouw buitenplek kunt omtoveren tot een heuse vlindermagneet. Geen ingewikkelde Latijnse namen of moeilijke tuintermen, maar gewoon praktische tips waar je vandaag nog mee aan de slag kunt.

Waarom inheemse planten zoveel beter werken voor vlinders

Weet je wat het is met veel exotische planten die we in de tuincentra kopen? Ze zien er voor ons prachtig uit, met grote, felgekleurde bloemen. Maar voor een vlinder is zo’n exotische bloem vaak net een prachtig opgemaakt bord met plastic eten. Het ruikt misschien wel lekker, het ziet er aantrekkelijk uit, maar er zit totaal geen voedingswaarde in. Of erger nog, de bloem is zo ingewikkeld gekweekt dat de vlinder met zijn roltong helemaal niet bij de nectar kan komen.

Inheemse planten en inheemse vlinders hebben zich samen ontwikkeld. Ze zijn als het ware voor elkaar gemaakt. De plant bloeit precies op het moment dat de vlinder uit zijn cocon kruipt en honger heeft. De bloemvorm is perfect afgestemd op de tong van de vlinder. Bovendien leveren onze eigen wilde planten nectar van topkwaliteit, boordevol suikers en energie die vlinders keihard nodig hebben om te vliegen en zich voort te planten.

Daarnaast vergeten we vaak een hele belangrijke levensfase van de vlinder. Voordat het een vlinder is, is het natuurlijk een rups. En rupsen zijn ontzettend kieskeurige eters. Waar een volwassen vlinder nog wel eens een slokje nectar uit een exotische bloem haalt, eet een rups uitsluitend van specifieke planten. Dit noemen we waardplanten. Zonder deze specifieke inheemse waardplanten in je tuin, heb je simpelweg geen rupsen. En zonder rupsen, geen vlinders. Zo simpel is het eigenlijk.

De absolute toppers onder de inheemse nectarplanten

Laten we beginnen met de planten die de volwassen vlinders van brandstof voorzien. Dit zijn de kroegen van de insectenwereld, waar ze even lekker komen bijtanken. Als je een paar van deze soorten in je tuin zet, zul je zien dat het al snel een stuk drukker wordt.

Koninginnekruid (leverkruid)

Als ik één plant zou moeten aanwijzen die echt niet mag ontbreken in een vlindervriendelijke tuin, dan is het koninginnekruid. Deze grote, stoere plant bloeit in de nazomer met prachtige, zachtroze bloemschermen. Het is een magneet voor allerlei soorten vlinders. Soms zie je op één grote plant wel tien vlinders tegelijk zitten. Hij houdt wel van een beetje een vochtige grond en kan flink hoog worden, dus geef hem een mooi plekje achterin de border.

Wilde marjolein

Wilde marjolein is niet alleen heerlijk in de pastasaus, het is ook een fantastische plant voor in de tuin. Hij bloeit met roze tot paarse bloemetjes en ruikt geweldig als de zon erop staat. Vlinders zoals de kleine vos en het zandoogje zijn er dol op. Het mooie van wilde marjolein is dat hij het heel goed doet op droge, arme grond. Heb je een zonnig hoekje waar verder weinig wil groeien? Zet er wilde marjolein neer.

Knoopkruid

Knoopkruid ziet eruit als een soort vriendelijke distel, maar prikt gelukkig niet. De paarse bloemen staan op lange, taaie stengels en produceren enorm veel nectar. Het is een hele makkelijke plant die zichzelf ook leuk uitzaait als je hem zijn gang laat gaan. Knoopkruid past perfect in een wat wilder stukje van de tuin of in een bloemenweide.

Grote kattenstaart

Heb je een vijver of een wat natter stukje in de tuin? Dan is de grote kattenstaart echt een aanrader. Hij bloeit met lange, felroze aren die prachtig afsteken tegen het groen. Vlinders en bijen vliegen af en aan op deze plant. Hij bloeit bovendien erg lang, vaak van juli tot ver in september, waardoor hij een betrouwbare voedselbron is in de nazomer.

De kraamkamer van de vlinder: vergeet de waardplanten niet

Zoals we net al even bespraken, hebben vlinders specifieke planten nodig om hun eitjes op te leggen. Als de eitjes uitkomen, beginnen de kleine rupsjes direct met het opeten van de plant. Veel mensen vinden het idee van aangevreten planten niet zo leuk, maar als je vlinders wilt helpen, zul je echt wat blaadjes moeten opofferen. En wees gerust, de planten overleven het meestal prima.

De grote brandnetel

Ja, je leest het goed. De brandnetel. Voor ons is het vaak onkruid dat lelijk prikt, maar voor vlinders is het de belangrijkste plant van Nederland. De dagpauwoog, de atalanta, de kleine vos en het landkaartje leggen hun eitjes bijna uitsluitend op de grote brandnetel. Je hoeft echt niet je hele tuin vol te zetten met brandnetels, maar als je in een onopvallend hoekje, bijvoorbeeld achter het schuurtje, een klein plukje brandnetels laat staan, doe je de vlinders een enorm plezier.

Vuilboom (sporkehout)

De vuilboom is een inheemse struik die misschien niet heel erg opvalt door spectaculaire bloemen, maar hij is onmisbaar voor de citroenvlinder. Dit is namelijk de waardplant voor de rupsen van deze prachtige felgele vlinder. Daarnaast bloeit de struik heel onopvallend over een enorm lange periode, waardoor hij maandenlang nectar levert aan allerlei insecten.

Zuring en pinksterbloem

Heb je wat gras in de tuin? Laat dan af en toe wat veldzuring staan. Dit is de favoriete hap van de rupsen van de kleine vuurvlinder. De pinksterbloem, die in het vroege voorjaar bloeit, is dan weer de onbetwiste favoriet van het oranjetipje. Dit schattige witte vlindertje met oranje vleugelpuntjes legt haar eitjes het liefst vlak onder de bloemknop van de pinksterbloem.

De eerste vlinders van het jaar helpen

Wanneer de lente begint en de eerste zonnestralen de aarde opwarmen, ontwaken de vlinders die als volwassen insect hebben overwinterd. Denk aan de citroenvlinder en de dagpauwoog. Ze komen tevoorschijn uit schuurtjes, holle bomen en stapels hout. Op dat moment hebben ze enorme honger. Ze hebben de hele winter geteerd op hun reserves en moeten nu dringend op zoek naar nectar.

In het vroege voorjaar bloeit er echter nog niet zo veel. Daarom is het essentieel om planten in de tuin te hebben die al heel vroeg in het jaar bloeien. Je kunt insecten lokken met vroege bloeiers zoals het maarts viooltje, speenkruid, sneeuwklokjes en de wilg. Vooral de wilgenkatjes zitten boordevol stuifmeel en nectar en werken als een magneet op de eerste hongerige vlinders en bijen van het seizoen.

Vlinderparadijs op een kleine oppervlakte

Je denkt misschien dat je een enorme landschapstuin nodig hebt om inheemse planten een plek te geven, maar niets is minder waar. Ook als je geen grote achtertuin hebt, kun je ontzettend veel doen voor de natuur. Het gaat erom dat je de juiste keuzes maakt voor de ruimte die je hebt.

Als je een buitenruimte in de hoogte hebt, kun je heel eenvoudig je balkon vergroenen voor bijen en vlinders. Kies voor diepe potten en bloembakken en vul deze met goede, biologische potgrond. Veel inheemse planten doen het uitstekend in een pot. Wilde marjolein, grasklokje en beemdkroon zijn perfecte kandidaten. Zorg er wel voor dat er gaten onderin de pot zitten zodat overtollig regenwater kan weglopen. Vlinders houden van zon, dus zet je potten op de zonnigste plek van je balkon en probeer ze een beetje uit de gure wind te houden.

Hoe leg je een goede vlinderborder aan?

Als je de ruimte hebt om een stukje van je tuin in te richten als speciale vlinderborder, dan zijn er een paar handige vuistregels die je kunt volgen om het zo aantrekkelijk mogelijk te maken. Vlinders zijn namelijk best kieskeurig over de omstandigheden waarin ze willen eten.

Ten eerste houden vlinders van warmte. Het zijn koudbloedige dieren en ze hebben de warmte van de zon nodig om hun vliegspieren op te warmen. Leg je vlinderborder dus aan op een plek waar veel zon komt, het liefst op het zuiden of zuidwesten. Zorg ook voor een beetje beschutting tegen de wind. Een stevige haag of een schutting kan al genoeg zijn. Als ze steeds wegwaaien tijdens het drinken van nectar, zoeken ze al snel een rustiger plekje op.

Plant bloemen altijd in groepen. Een vlinder is in de lucht op zoek naar grote kleurvlakken. Eén losse bloem valt niet zo op, maar een flinke pol van dezelfde bloemen is vanuit de lucht goed zichtbaar. Zet dus liever vijf planten van dezelfde soort bij elkaar, dan vijf verschillende losse plantjes. Zorg daarnaast voor variatie in bloeitijd. Kies planten die in de lente bloeien, zomerbloeiers en planten die het volhouden tot ver in de herfst, zoals de herfstaster. Zo is er altijd wel iets te halen in jouw tuin.

Laat de natuur lekker haar gang gaan

We hebben in Nederland vaak de neiging om onze tuinen enorm netjes te houden. Zodra de herfst begint, knippen we alle dode stengels af, harken we de blaadjes weg en maken we de tuin winterklaar. Dit noemen we dan opruimen, maar voor de natuur is het eigenlijk een ramp. Je gooit namelijk niet alleen bladeren weg, maar ook de overwinteringsplekken van talloze insecten.

Vlinders overwinteren op verschillende manieren. Sommige overwinteren als eitje op een takje, anderen als rups in de strooisellaag op de grond, weer anderen hangen als pop aan een verdorde stengel en een paar soorten overwinteren als volwassen vlinder tussen het tuinafval. Als je je tuin wilt klaarmaken voor bestuivers, laat het dan lekker rommelig. Laat de dode bladeren in de borders liggen, knip uitgebloeide stengels pas in het late voorjaar af en rommel zo min mogelijk in de grond. Het scheelt jou een hoop werk en je redt er letterlijk levens mee.

Water en warmteplekjes toevoegen

Planten zijn natuurlijk de basis, maar je kunt je tuin nog aantrekkelijker maken met een paar kleine toevoegingen. Vlinders drinken voornamelijk nectar, maar ze hebben ook vocht en mineralen nodig. Vooral op hete zomerdagen zie je ze soms in grote groepen verzamelen rond een modderplasje. Dit gedrag noemen we ‘puddling’. Ze halen hier belangrijke zouten en mineralen uit de vochtige aarde.

Je kunt dit heel makkelijk nabootsen in je eigen tuin. Pak een ondiepe schaal, vul deze met wat zand en een beetje tuinaarde, en maak het vochtig. Leg er een paar kleine steentjes in waar ze veilig op kunnen landen. Zorg dat het modderig is, maar geen diep water, want ze kunnen snel verdrinken. Daarnaast kun je op zonnige, beschutte plekken een paar grote, platte stenen neerleggen. Deze stenen warmen snel op in de zon. Vlinders gebruiken dit soort stenen in de vroege ochtend heel graag als een soort zonnepaneel om lekker op te warmen voordat ze gaan vliegen.

Begin klein en geniet

Het veranderen van je tuin of balkon naar een inheemse oase hoeft echt niet in één weekend te gebeuren. Het is geen wedstrijd. Je kunt heel simpel beginnen door bij je volgende bezoek aan het tuincentrum of de lokale plantenkweker bewust te vragen naar inheemse soorten. Wip ergens een stoeptegel uit en zet er een wilde marjolein in. Laat dat hoekje met brandnetels dit jaar gewoon eens staan en kijk wat er gebeurt.

Tuinieren voor de natuur is een kwestie van proberen, observeren en vooral heel veel genieten. Het moment dat je ziet dat een vlinder doelbewust op de plant afvliegt die jij speciaal voor hem hebt neergezet, geeft een ontzettend voldaan gevoel. Je draagt direct bij aan de biodiversiteit in jouw eigen buurt. En geloof me, als je eenmaal de charme van wilde, inheemse planten hebt ontdekt, wil je nooit meer terug naar een kale, strakke tuin. Pak dus die tuinhandschoenen, kies een mooi zonnig plekje uit en maak ruimte voor de natuur.

Veelgestelde vragen