Varroamijt bestrijden beginners: houd je bijenvolk gezond

Welkom in de wondere wereld van het imkeren, wat ontzettend leuk dat je de stap hebt gezet om voor je eigen bijen te gaan zorgen! Varroamijt bestrijden beginners is een van de belangrijkste onderwerpen om direct in het begin goed onder de knie te krijgen. Het klinkt misschien als een ingewikkelde klus, maar geloof me, als je eenmaal weet waar je op moet letten valt het reuze mee. Ik neem je vandaag in duidelijke, gewone mensentaal mee in hoe jij je bijenvolk gezond en sterk houdt, zonder dat je daarvoor een graad in de biologie nodig hebt.

Als we het hebben over het houden van bijen, komt de gezondheid van het volk altijd op de eerste plaats. Je zult al snel merken dat je een enorme band opbouwt met die zoemende dames in je achtertuin. Je wilt natuurlijk dat ze vrolijk rondvliegen en in het voorjaar weer sterk uit de winter komen. De varroamijt is daarbij onze grootste uitdaging, maar met de juiste kennis en een beetje voorbereiding kun jij deze parasiet prima de baas. Laten we samen kijken hoe je dit het beste aanpakt.

Varroamijt bestrijden voor beginners: waarom is het zo belangrijk?

Het bestrijden van de varroamijt is essentieel omdat deze parasiet ziektes verspreidt, de bijen verzwakt en zonder ingrijpen vrijwel altijd leidt tot het verlies van je complete bijenvolk. Door op de juiste momenten te behandelen, houd je de bijen vitaal en geef je ze de kracht om de koude wintermaanden te overleven.

De varroamijt is eigenlijk een soort kleine teek, speciaal ontworpen om het onze honingbijen lastig te maken. Deze mijten kruipen in de cellen van de raat net voordat de werksterbijen deze met een wasdekseltje sluiten. Onder dat dekseltje, in het donker, plant de mijt zich voort op de groeiende babypop van de bij. De mijten voeden zich met het vetweefsel van de bijen. Dat vetweefsel is juist cruciaal voor het immuunsysteem van de bij. Een bij die al verzwakt uit haar cel kruipt, heeft een veel kortere levensduur en minder energie om nectar te verzamelen.

Helaas stopt het daar niet. De mijten zijn ook nog eens de taxichauffeurs voor allerlei vervelende virussen. Zonder ingrijpen van de imker groeit de mijtenpopulatie in de zomer exponentieel. Dat is de reden dat deze kleine parasiet een van de hoofdoorzaken is van bijensterfte in Nederland. Tijdens een goede imkercursus wordt hier gelukkig altijd uitgebreid bij stilgestaan, want het is jouw verantwoordelijkheid als imker om je volk te beschermen. Je bent als het ware de huisarts van je eigen bijenkast.

Hoe herken je varroamijt bij je bijen?

Je herkent de varroamijt aan de aanwezigheid van kleine roodbruine ovale stipjes op de rug van de volwassen bijen, aan jonge bijtjes die rondlopen met gekreukelde vleugels en door het tellen van gevallen mijten op de bodemplank van je bijenkast. Het vereist een scherp oog, maar als je weet waarnaar je zoekt, zie je het vanzelf.

Als je op een zonnige dag je kast openmaakt voor een inspectie, neem dan altijd de tijd om rustig naar de raten te kijken. Kijk niet alleen of je de koningin kunt vinden, maar bestudeer ook de gewone werksters. De varroamijt is ongeveer zo groot als een speldeknop. Op het lichaam van een bij is dat in verhouding enorm groot. Stel je voor dat jij met een parasiet ter grootte van een konijn op je rug moet rondlopen, dan snap je wel hoe vervelend dat voor de bijen is. Zie je zo’n roodbruin bolletje op het borststuk van een bij zitten? Dan weet je dat de mijt in je volk aanwezig is.

Een ander heel duidelijk, maar helaas treurig signaal, is het zien van bijen met misvormde vleugels. Dit wordt veroorzaakt door het Deformed Wing Virus, een virus dat door de varroamijt wordt geïnjecteerd. Deze bijtjes kunnen niet vliegen en zullen snel sterven. Als je dit ziet, weet je dat de besmetting in je kast al behoorlijk hoog is en dat je alert moet zijn.

De meest betrouwbare manier om te meten hoeveel mijten er in je kast zitten, is het gebruik van de schuiflade. De meeste moderne bijenkasten hebben een gaasbodem met daaronder een lade. De mijten die van de bijen afvallen, vallen door het gaas op de lade. De bijen kunnen er niet meer bij om ze op te ruimen. Door deze lade schoon te maken, drie dagen te wachten en dan het aantal mijten te tellen, kun je de natuurlijke mijtenval berekenen. Valt er elke dag meer dan één mijt in de vroege zomer? Dan is het tijd om na te denken over je bestrijdingsplan.

Welke methoden zijn er om varroamijt te bestrijden?

Er zijn grofweg drie manieren om de varroamijt aan te pakken: biotechnische methoden waarbij je het gedrag van de bijen gebruikt, het gebruik van natuurlijke organische zuren en het inzetten van chemische middelen. Als moderne, natuurbewuste imkers kiezen we vrijwel altijd voor de eerste twee opties om onze bijen en de honing zuiver te houden.

Het klinkt in het begin misschien als een ingewikkelde scheikundeles, maar in de praktijk is het heel behapbaar. Je hoeft echt geen ingewikkelde formules te kennen. We werken het liefst met stoffen die van nature al in onze omgeving en in planten voorkomen. Hieronder heb ik een overzicht gemaakt van de methoden die je als beginner het beste kunt gebruiken:

• Darrenraat methode (biotechnisch): Varroamijten hebben een grote voorkeur voor het broed van de mannetjesbijen, de darren. Darrencellen zijn groter en het duurt langer voordat de dar uitkomt, wat de mijt meer tijd geeft om zich voort te planten. Je kunt een leeg raam in de kast hangen waar de bijen darrenraat in bouwen. Zodra dit gesloten is, haal je het raam eruit en snijd je de raat weg. Hiermee vang je een groot deel van de mijten weg zonder enig bestrijdingsmiddel te gebruiken.
• De broedstop (biotechnisch): Mijten kunnen zich alleen voortplanten als er broed, dus eitjes en larfjes, in de kast aanwezig is. Door tijdelijk de koningin in een speciaal kooitje te plaatsen, creëer je een periode zonder nieuw broed. Dit stopt de cyclus van de mijt volledig en maakt latere behandelingen veel effectiever.
• Mierenzuur (organisch zuur): Dit middel wordt vaak in de late zomer gebruikt. Het grote voordeel van mierenzuur is dat de dampen ook door de wasdekseltjes van de cellen heen dringen. Hierdoor dood je niet alleen de mijten die op de volwassen bijen zitten, maar ook de mijten die zich bij de babypopjes hebben verstopt. Zorg wel altijd dat je handschoenen en een veiligheidsbril draagt als je hiermee werkt.
• Oxaalzuur (organisch zuur): Dit is het favoriete middel voor de winterbehandeling. Je druppelt een warme oplossing over de bijen in de tros, of je gebruikt een verdamper. Het is ontzettend effectief als er geen broed in de kast is. Het is heel mild voor de bijen, maar de mijten kunnen er absoluut niet tegen.

Wanneer moet je varroamijt bestrijden?

Je bestrijdt de varroamijt voornamelijk op twee vaste momenten in het bijenjaar: de zomerbehandeling direct na het oogsten van je laatste honing in juli of augustus, en de winterbehandeling rond de kerstdagen wanneer het volk helemaal geen broed meer heeft.

Timing is echt alles in de imkerij. Tijdens het voorjaar en de vroege zomer mag je absoluut geen bestrijdingsmiddelen in de kast gebruiken. De bijen zijn dan druk bezig met het verzamelen van nectar en het maken van honing. Je wilt natuurlijk voorkomen dat er ook maar een druppeltje zuur of geur in jouw heerlijke potjes honing terechtkomt. Pas als je de honingramen uit de kast hebt gehaald, is de weg vrij voor een behandeling. Mocht je trouwens nog spullen zoeken voor dat prachtige moment van oogsten, lees dan even mijn tips over een honing slinger kopen? Kies de juiste voor je eerste oogst.

De zomerbehandeling, vaak in augustus, is cruciaal. Waarom? Omdat in deze periode de zogenaamde winterbijen geboren worden. Deze bijen zijn anders dan de zomerbijen. Zomerbijen leven maar een week of zes en werken zich letterlijk dood. Winterbijen hebben een ander vetlichaam en moeten wel zes maanden oud kunnen worden om het volk warm te houden en in het voorjaar het nieuwe broed te verzorgen. Als de varroamijt de winterbijen verzwakt tijdens hun geboorte, haalt je volk het voorjaar simpelweg niet. Daarom gebruik je in augustus bijvoorbeeld mierenzuur om de mijtendruk drastisch te verlagen.

In december volgt dan de schoonmaakbeurt. Als het buiten goed koud is, stopt de koningin met het leggen van eitjes. Er is dan geen gesloten broed meer in de kast waar de mijten zich in kunnen verstoppen. Alle overgebleven mijten zitten noodgedwongen op de volwassen bijen. Dit is het perfecte moment voor een oxaalzuur behandeling. Je opent de kast heel kort en druppelt het middel over de bijen. Zo beginnen ze met een schone lei aan het nieuwe jaar.

Praktische tips om je bijenvolk sterk te houden

Je houdt je bijenvolk sterk door naast het bestrijden van de mijt te zorgen voor een voedselrijke omgeving, voldoende hygiëne in de bijenkast toe te passen en door oude, donkere raten elk jaar deels te vervangen voor schone, nieuwe was.

Een bijenvolk dat goed in z’n vel zit, kan veel beter omgaan met een paar mijten dan een volk dat honger heeft of gestrest is. Alles begint met goede voeding. Hoe meer variatie aan stuifmeel en nectar er in de buurt te halen is, hoe sterker het immuunsysteem van je bijen wordt. Je kunt ze daar heel makkelijk bij helpen in je eigen tuin of buurt. Ben je benieuwd hoe je vroeg in het seizoen al een verschil kunt maken voor alle bestuivers? Kijk dan eens naar het artikel zo help je wilde bijen in maart | Imkers Deventer. De bloemen die goed zijn voor de solitaire bijtjes, leveren ook prachtig stuifmeel voor jouw honingbijen.

Naast voeding is hygiëne ontzettend belangrijk. Een bijenkast is lekker warm en vochtig, de ideale plek voor bacteriën en schimmels. Bijen maken zelf de kast heel goed schoon met propolis, een soort natuurlijke hars, maar jij kunt ook helpen. Zorg dat je gereedschap schoon is. Vernieuw elk voorjaar ongeveer dertig procent van je raten. Oude raten worden zwart doordat er vele generaties bijen in geboren zijn. Door oude raten om te smelten en de bijen nieuwe was te laten bouwen, haal je een hoop opgebouwde ziektekiemen uit de kast. Het geeft de mijten minder donkere hoekjes om zich in te nestelen en het houdt je volk lekker fris en energiek.

Veelgestelde vragen