Natuurlijke plaagbestrijding bijen tuin: gifvrij tuinieren

Welkom in de wondere wereld van het gifvrij tuinieren, waar we samenwerken met Moeder Natuur in plaats van tegen haar te vechten. Als we het hebben over natuurlijke plaagbestrijding bijen tuin, bedoelen we eigenlijk de kunst van het creëren van een gezond ecosysteem waarin plagen vanzelf onder controle worden gehouden. Het is ontzettend verleidelijk om naar een chemische spray te grijpen als je favoriete rozenstruik plotseling onder de bladluis zit, maar gelukkig is er een veel betere en diervriendelijkere manier. Vandaag neem ik je mee in de geheimen van een tuin die in balans is, zodat jij volop kunt genieten van al het gezoem en gefladder om je heen. Pak er een lekker kopje koffie of thee bij, dan duiken we in de praktische oplossingen voor een gezonde achtertuin.

Wat is natuurlijke plaagbestrijding in een bijvriendelijke tuin?

Natuurlijke plaagbestrijding betekent simpelweg dat je de natuurlijke vijanden van ongedierte het werk laat doen in plaats van chemische of zogenaamd biologische bestrijdingsmiddelen te gebruiken. Je creëert met de juiste planten en schuilplekken een omgeving waar nuttige insecten en kleine dieren zich zo thuis voelen, dat plagen geen enkele kans krijgen om uit de hand te lopen.

In een traditionele, strak aangeharkte tuin is het evenwicht vaak ver te zoeken. Als daar een plaaginsect zoals de bladluis neerstrijkt, is het net alsof ze aanschuiven bij een onbeperkt lopend buffet zonder dat er bewaking rondloopt. Ze vermenigvuldigen zich razendsnel. In een natuurlijke, bijvriendelijke tuin werkt dat heel anders. Hier is al een heel leger aan roofinsecten aanwezig. Zodra de eerste bladluizen verschijnen, staan de lieveheersbeestjes en zweefvliegen al klaar om ze op te peuzelen.

Het belangrijkste om te onthouden is dat je bij deze manier van tuinieren moet accepteren dat er altijd wel wat plaaginsecten zullen zijn. Dat is juist goed. Zonder een kleine hoeveelheid bladluizen hebben je nuttige insecten namelijk niets te eten en vliegen ze naar de buren. Het doel is dus niet om elke luis of slak uit te roeien, maar om de aantallen zo laag te houden dat je planten er geen noemenswaardige schade van ondervinden. Het is een prachtig samenspel van eten en gegeten worden, gewoon in je eigen voortuin of achtertuin.

Waarom chemische bestrijdingsmiddelen uit den boze zijn

Gif maakt helaas geen enkel onderscheid tussen een schadelijke wants en een nuttige wilde bij, waardoor je met één spuitbeurt je hele tuinecosysteem voor lange tijd platlegt. Bovendien bouwen plagen heel snel resistentie op tegen deze middelen, terwijl hun natuurlijke vijanden veel trager herstellen waardoor je het probleem op de lange termijn alleen maar groter maakt.

Ik snap het best, hoor. Je hebt net mooie nieuwe plantjes in de grond gezet en de volgende ochtend zie je dat de slakken er gatenkaas van hebben gemaakt. De frustratie is dan groot. Maar zodra je slakkenkorrels met gif strooit, breng je ook de egels en vogels in gevaar die deze vergiftigde slakken opeten. Hetzelfde geldt voor middeltjes tegen luizen. Zelfs sprays die in het tuincentrum als ‘ecologisch’ of ‘biologisch’ worden verkocht, zoals middelen op basis van pyrethrum, zijn dodelijk voor onze geliefde bestuivers.

Wanneer je spuit, dood je de plaag, maar ook de lieveheersbeestjes en sluipwespen die juist kwamen helpen. Omdat bladluizen zich veel sneller voortplanten dan hun vijanden, is de plaag binnen een paar weken dubbel zo hard terug. Je creëert een vicieuze cirkel waarbij je steeds vaker moet spuiten. Door de spuitbus lekker in de winkel te laten staan, geef je de natuur de kans om zelf een balans te vinden. Dat vraagt in het begin misschien een paar weken geduld, maar het levert je uiteindelijk een veel sterkere, levendigere tuin op waar bijen veilig nectar kunnen verzamelen.

Jouw persoonlijke leger van nuttige beestjes

Lieveheersbeestjes, zweefvliegen, sluipwespen, egels en vogels vormen samen de allerbeste verdedigingslinie tegen ongewenste tuingasten. Door te weten wie wat eet en hoe deze dieren leven, kun je heel gericht de juiste hulptroepen aanmoedigen om in jouw tuin te komen wonen.

Laten we eens kijken naar de belangrijkste bondgenoten die je gratis en voor niets in je tuin kunt verwelkomen. Het is fascinerend om te zien hoeveel werk deze kleine beestjes voor ons verzetten. Hier is een overzicht van je beste vrienden in de tuin:

• Lieveheersbeestjes: Dit zijn de absolute veelvraten als het om bladluis gaat. Zowel de volwassen kevers als hun larven, die er overigens uitzien als kleine grijze krokodilletjes, eten met gemak tientallen tot honderden luizen per dag.
• Zweefvliegen: Ze lijken op wespen om roofdieren af te schrikken, maar ze steken niet. De volwassen vliegen zijn uitstekende bestuivers, terwijl hun platte, doorzichtige larven onvermoeibaar door de kolonies bladluizen kruipen en ze één voor één leegzuigen.
• Oorwormen: Deze beestjes hebben onterecht een slechte naam. Het zijn geweldige opruimers die ‘s nachts actief zijn en dol zijn op bladluizen en eitjes van andere insecten. Je kunt ze helpen door een omgekeerd bloempotje met stro in een fruitboom te hangen.
• Sluipwespen: Dit zijn vaak microscopisch kleine wespjes die volkomen ongevaarlijk zijn voor mensen. Ze leggen hun eitjes in rupsen en luizen, waarna de larven de plaag van binnenuit opeten. Klinkt luguber, maar het is enorm effectief.
• Vogels, egels en padden: Koolmezen en pimpelmezen voeren dagelijks duizenden rupsen aan hun nest met jongen. Egels en padden vormen de nachtploeg die korte metten maakt met de naaktslakken in je border.

Om al deze hulptroepen in topconditie te houden, hebben ze niet alleen voedsel maar ook water nodig, zeker tijdens warme zomers. Als je wilt weten hoe je ze een handje helpt in droge periodes, lees dan zeker even hoe je een waterplek maken voor insecten in 5 simpele stappen kunt aanpakken. Het is een kleine moeite waar je ontzettend veel dieren blij mee maakt.

Hoe lok je deze natuurlijke bestrijders naar je tuin?

Je trekt natuurlijke vijanden aan door te zorgen voor een grote variatie aan bloeiende planten, het aanleggen van rommelige hoekjes en het bieden van voldoende schuilplekken voor de winter. Een strak aangeharkte, betegelde tuin is voor insecten namelijk net een woestijn zonder supermarkt of hotel.

Het begint allemaal bij de beplanting. Veel volwassen roofinsecten, zoals de zweefvlieg en de gaasvlieg, hebben nectar en stuifmeel nodig om te overleven en zich voort te planten. Ze hebben een speciale voorkeur voor schermbloemigen. Denk hierbij aan dille, venkel, wilde peen en duizendblad. Deze bloemen werken als een landingsbaan voor insecten en bieden makkelijk bereikbare nectar. Ook inheemse plantensoorten zijn van onschatbare waarde, omdat onze lokale insecten hier in de loop der eeuwen perfect op zijn afgestemd. Je leest daar meer over in ons artikel over inheemse planten voor meer vlinders in je tuin, want wat goed is voor vlinders, trekt vaak ook een heleboel andere nuttige bestuivers en bestrijders aan.

Daarnaast is de inrichting van je tuin cruciaal. Insecten en kleine zoogdieren hebben plekken nodig om te schuilen voor de regen, te slapen en te overwinteren. Laat daarom afgevallen bladeren in de herfst lekker liggen onder de struiken. Dit vormt een warme deken voor de bodem en een perfecte schuilplaats voor egels en overwinterende insecten. Knip uitgebloeide stengels pas in het voorjaar af, want holle stengels zijn favoriete slaapplekken voor wilde bijen. Wil je weten hoe je dit precies aanpakt zonder dat je tuin een oerwoud wordt? Hierover lees je alles in onze gids: tuin klaarmaken voor bestuivers: laat het rommelig.

Voorkomen is beter dan genezen met sterke planten

Planten die op de juiste plek staan en in een gezonde bodem groeien, hebben een veel sterker afweersysteem waardoor ze van nature weerbaar zijn tegen ziektes en schadelijke insecten. Een verzwakte plant stoot namelijk specifieke stresssignalen uit, wat voor plaaginsecten klinkt als een belletje dat het avondeten klaarstaat.

Gezond tuinieren begint altijd bij de bodem. Een bodem vol bodemleven, zoals wormen, schimmels en bacteriën, zorgt ervoor dat planten makkelijk hun voedingsstoffen kunnen opnemen. Je stimuleert dit bodemleven door jaarlijks een laagje compost over je borders te verspreiden en de grond zo min mogelijk te spitten. Spitten verstoort namelijk de kwetsbare schimmelnetwerken onder de grond die je planten juist helpen om water en voeding te vinden. Hoe gezonder de bodem, hoe dikker en steviger het celweefsel van je planten wordt. En een plant met stevig blad is veel lastiger door te boren voor een bladluis.

Daarnaast is het principe van de juiste plant op de juiste plek heel belangrijk. Zet een plant die van schaduw en vocht houdt, zoals een varen of een hosta, niet in de volle brandende zon. De plant zal constant in de overlevingsstand staan, verzwakken en direct ten prooi vallen aan ongedierte. Kijk goed naar je tuin: waar is het droog, waar is het nat, wat voor soort grond heb je? Kies planten die daar van nature floreren. Je zult zien dat je dan bijna nooit hoeft in te grijpen.

Combinatieteelt als slimme verdedigingstruc

Door specifieke planten slim naast elkaar te zetten, kun je plagen in de war brengen met sterke geuren of ze juist weglokken van je meest kwetsbare gewassen. Dit eeuwenoude principe, ook wel combinatieteelt genoemd, is een fantastische en volledig natuurlijke manier om je planten te beschermen zonder dat het je extra moeite kost.

Insecten vinden hun voedsel grotendeels op de geur. Door planten met een hele sterke, overheersende geur naast je kwetsbare planten te zetten, creëer je als het ware een geurgordijn. De plaag ruikt zijn favoriete hapje niet meer en vliegt er straal voorbij. Een klassiek voorbeeld hiervan is het planten van knoflook of bieslook naast je rozen. De sterke uiengeur houdt bladluizen op afstand. Afrikaantjes, ook wel Tagetes genoemd, zijn beroemd om hun vermogen om schadelijke aaltjes in de bodem te doden en vliegende insecten in de war te brengen. Ze doen het daardoor fantastisch naast tomaten of koolsoorten.

Een andere tactiek binnen de combinatieteelt is het planten van zogenaamde vanggewassen. Dit zijn planten waarvan je weet dat ze onweerstaanbaar zijn voor bepaalde plagen, zoals de Oost-Indische kers. Bladluizen zijn hier zo dol op, dat ze je andere planten met rust laten. De Oost-Indische kers zit dan misschien vol met luizen, maar dat geeft niets. Het wordt vanzelf een magneet voor lieveheersbeestjes, die vervolgens ook de rest van je tuin schoonhouden. Het is een prachtig strategisch spelletje met de natuur.

Kleine ingrepen als het toch even uit de hand loopt

Soms moet je de natuur tijdelijk een klein handje helpen door luizen handmatig weg te spoelen met een harde straal water of slakken in de avonduren weg te vangen. Dit doe je puur om de ergste piek van een plaag te breken, totdat de natuurlijke vijanden zich voldoende hebben vermenigvuldigd om het weer van je over te nemen.

Het kan gebeuren dat de weersomstandigheden zo gunstig zijn voor een bepaalde plaag, dat je nuttige insecten het simpelweg niet kunnen bijbenen. Een warm, broeierig voorjaar zorgt vaak voor een explosie van luizen. In plaats van in paniek te raken, kun je hele simpele, gifvrije methodes toepassen. Pak de tuinslang en spuit de luizen met een stevige, maar niet te harde, koude waterstraal van de toppen van je planten. De meeste luizen vallen op de grond en overleven de klim terug naar boven niet. Dit geeft de plant net even adempauze.

Voor slakken geldt dat barrières vaak het beste werken. Strooi een rand van scherpe schelpen, koffiedik of schapenwolkorrels rondom je jonge, kwetsbare zaailingen. Slakken kruipen hier liever niet overheen. Ook kun je koperband rondom je potten plakken. Als een slak het koper aanraakt, krijgt hij een klein, natuurlijk schokje waardoor hij rechtsomkeert maakt. Mocht het echt te gek worden, loop dan rond zonsondergang of na een regenbui een rondje door de tuin met een emmertje. Raap de slakken op en breng ze naar een veldje of bosrand een stuk verderop in de wijk. Blijf vooral ademhalen en bedenk: een tuin is levende natuur, en een beetje vraatschade hoort daar gewoon bij.

Veelgestelde vragen