Zodra de zon ondergaat, begint er een compleet nieuwe wereld te leven rondom je huis. Als je succesvol wilt zijn met nachtvlinders aantrekken tuin, hoef je eigenlijk alleen maar te kijken naar wat er bloeit en groeit als het donker is. Terwijl onze geliefde honingbijen en wilde bijen hun veilige nestjes opzoeken om te slapen, ontwaakt de nachtploeg. Het is een magische verandering in de natuur die zich gewoon in je eigen achtertuin of op je balkon afspeelt. Vaak zitten we ‘s avonds binnen voor de televisie, terwijl er buiten de mooiste wezens rondfladderen in de schemering.
Misschien denk je bij nachtvlinders direct aan die grauwe, kleine motjes die rond de buitenlamp fladderen. Maar wist je dat Nederland ruim tweeduizend verschillende soorten nachtvlinders telt? Velen daarvan zijn adembenemend mooi. Ze hebben spectaculaire patronen, zachte harige kraagjes en kleuren die variëren van felroze tot mosgroen. Het is ontzettend leuk en rustgevend om je buitenruimte zo in te richten dat deze fascinerende insecten zich er thuis voelen. Bovendien doe je de lokale biodiversiteit er een enorm plezier mee. Laten we samen kijken hoe we van jouw tuin een paradijs voor de nachtvlinder maken.
Waarom je ‘s nachts de tuin in wil voor nachtvlinders
Nachtvlinders zijn onmisbare bestuivers voor nachtbloeiers en vormen een gigantische voedselbron voor vogels, vleermuizen en egels. Zonder deze fladderende nachtwerkers zou het ecosysteem in onze omgeving flink in de problemen komen. Ze nemen eigenlijk het stokje over van de dagvlinders en bijen zodra het licht verdwijnt. Veel bloemen gaan pas in de avonduren open en vertrouwen volledig op de nachtvlinder voor hun bestuiving. Met hun lange roltongen kunnen ze diep in buisvormige bloemen reiken om nectar te drinken, waarbij ze stuifmeel van bloem naar bloem dragen.
Daarnaast zijn ze, samen met hun rupsen, een onmisbare schakel in de voedselketen. Als je in het voorjaar geniet van het vrolijke gezang van koolmeesjes en pimpelmeesjes in de tuin, bedenk dan dat zij voor het grootbrengen van hun jongen enorm afhankelijk zijn van rupsen. Een groot deel van die rupsen groeit later uit tot nachtvlinders. Door je tuin aantrekkelijk te maken voor deze insecten, help je dus direct ook de tuinvogels aan een gedekte tafel. Het is prachtig om te zien hoe alles in de natuur met elkaar verbonden is. Zodra je er oog voor krijgt, wordt een avondwandelingetje door je eigen tuin een ware ontdekkingstocht.
Nachtvlinders aantrekken tuin: begin met de juiste beplanting
Nachtvlinders aantrekken tuin doe je het allerbeste door bloemen te planten die in de avond en nacht een sterke, zoete geur verspreiden. Waar dagvlinders vooral afgaan op felle kleuren in het zonlicht, moeten nachtvlinders het hebben van geur en contrast in het donker. Witte, lichtgele en zachtroze bloemen zijn ideaal, omdat deze het maanlicht weerkaatsen en zo oplichten in de schemering. Het is net alsof de planten kleine lantaarntjes aanzetten om de vlinders de weg te wijzen naar de nectar.
Een absolute favoriet is de wilde kamperfoelie. Als je deze klimplant ergens tegen een schutting of pergola laat groeien, word je op warme zomeravonden getrakteerd op een heerlijk parfum. Ook de teunisbloem is een fantastische keuze. Het is een spektakel om te zien hoe de felgele bloemen van de teunisbloem zich in de vroege avond in een hoog tempo openvouwen, speciaal voor het nachtelijke bezoek. Andere geweldige planten voor de nachtploeg zijn de damastbloem, de siertabak en de avondkoekoeksbloem. Vergeet niet dat inheemse planten voor meer vlinders in je tuin zorgen, omdat onze lokale insecten hier door de eeuwen heen perfect op zijn afgestemd.
Niet alleen in de zomer is nectar belangrijk. Sommige soorten ontwaken al heel vroeg in het jaar uit hun winterslaap. Wil je deze vroege vliegers een handje helpen, dan is het goed om te weten hoe je insecten lokken met vroege bloeiers kunt toepassen in je eigen border. Planten zoals de wilg of het sneeuwklokje bieden cruciale energie voor vlinders die in het vroege voorjaar op zoek zijn naar hun eerste maaltijd.
Zorg voor een rommelige hoek en rupsenvoedsel
Laat bladeren liggen en rommelhoekjes bestaan, want dit zijn de perfecte schuilplaatsen voor nachtvlinders overdag en hun overwinterende poppen. Een strak aangeharkte, betegelde tuin is voor een insect helaas een woestijn. Nachtvlinders vliegen ‘s nachts, wat betekent dat ze overdag een veilige, donkere plek nodig hebben om te rusten zonder opgevallen te worden door hongerige vogels. Ze verstoppen zich graag in dichte klimop, onder afgevallen bladeren, in stapeltjes dood hout of tussen hoog gras.
Daarnaast is het belangrijk om te onthouden dat elke vlinder ooit begon als een hongerige rups. Als we vlinders willen, moeten we de rupsen verwelkomen. Veel rupsen zijn ontzettend kieskeurig en eten maar van één of enkele soorten planten, de zogenaamde waardplanten. Door je tuin klaarmaken voor bestuivers: laat het rommelig toe te passen, geef je de natuur de ruimte. Hieronder vind je een handig overzicht van planten en bomen die perfect zijn als waardplant:
- Grote brandnetel: Misschien niet je favoriete plant, maar wel een absolute kraamkamer voor talloze rupsen van zowel dagvlinders als nachtvlinders. Laat ergens een hoekje staan.
- Klimop (Hedera): Een fantastische schuilplek overdag. Bovendien bloeit klimop heel laat in het najaar, wat een belangrijke laatste stoot nectar geeft.
- Inheemse eik: Als je de ruimte hebt voor een boom, is de eik de koning. Honderden soorten insecten, waaronder heel veel nachtvlinders, leven van en op deze boom.
- Meidoorn en sleedoorn: Prachtige struiken die in het voorjaar bloeien en de rest van het jaar dienen als voedsel voor rupsen en schuilplek voor de volwassen vlinders.
Je hoeft je echt geen zorgen te maken dat de rupsen je hele tuin kaalvreten. In een gezonde, biodiverse tuin houden de vogels, sluipwespen en andere natuurlijke vijanden de rupsenpopulatie perfect in balans. Het gaat erom dat je een levendig ecosysteem creëert waarin alles een plekje heeft.
Lichtvervuiling verminderen helpt de nachtvlinder enorm
Doe de buitenverlichting uit of gebruik een sensor, want fel kunstlicht verwart nachtvlinders waardoor ze uitgeput raken. Dit is misschien wel de makkelijkste en snelste manier om nachtvlinders te helpen. Al miljoenen jaren navigeren deze insecten op het licht van de maan en de sterren. Omdat deze hemellichamen zo ver weg staan, blijven de lichtstralen parallel. Door in een vaste hoek ten opzichte van de maan te vliegen, kunnen vlinders in een rechte lijn reizen.
Maar toen kwam de mens met zijn buitenlampen, lantaarnpalen en schijnwerpers. Een buitenlamp straalt licht naar alle kanten uit. Als een nachtvlinder in een vaste hoek ten opzichte van die lamp probeert te vliegen, belandt hij in een eindeloze spiraal. Hij blijft maar rondjes om de lamp draaien tot hij dodelijk vermoeid neervalt, of een makkelijke prooi wordt voor een wakkere vleermuis of vogel. Dit noemen we het stofzuigereffect van kunstlicht.
Gelukkig kun je hier in je eigen tuin heel simpel iets aan doen. Vraag jezelf af of die sfeerverlichting in de boom de hele nacht aan hoeft te staan. Waarschijnlijk niet. Sluit je lampen aan op een tijdschakelaar of een bewegingssensor, zodat ze alleen branden wanneer jij even de afvalbak buiten zet of de fiets in de schuur pakt. Als je toch licht nodig hebt, kies dan voor amberkleurig of warm rood licht. Dat verstoort het ritme van de nachtelijke natuur veel minder dan koud, wit LED-licht. Het is een kleine moeite die echt levens redt.
Zo kun je zelf nachtvlinders spotten met een laken en een lamp
Hang simpelweg een wit laken over een waslijn, zet er een felle lamp voor en wacht tot de vlinders op het verlichte doek landen. Dit is de leukste manier om te ontdekken wat er allemaal in jouw tuin rondvliegt als jij normaal gesproken slaapt. Je hoeft hier helemaal geen dure, professionele apparatuur voor aan te schaffen. Het is een geweldige en spannende activiteit voor een zwoele zomeravond, ook erg leuk om samen met kinderen te doen.
Kies een avond uit waarop het niet te hard waait en de temperatuur aangenaam is. Bewolkte, broeierige nachten zijn vaak het allerbeste. Span een oud wit laken op tussen twee bomen of over een wasrekje. Zet een felle lamp voor het laken. Oude gloeilampen of speciale UV-lampen werken het best, maar een stevige LED-bouwlamp volstaat ook voor een eerste kennismaking. Zorg ervoor dat het laken het licht mooi verspreidt. Pak er een comfortabele tuinstoel bij, schenk een lekker drankje in en wacht rustig af.
Al snel zul je zien dat de eerste insecten op het licht afkomen. Ze landen op het doek en blijven daar vaak rustig zitten, waardoor je ze van heel dichtbij kunt bekijken. Je zult versteld staan van de diversiteit. Misschien zie je wel een huismoeder, een prachtige grote vlinder met oranje ondervleugels. Of de opvallende gamma-uil, die een zilverkleurig teken op zijn vleugels heeft dat lijkt op de Griekse letter gamma. Maak foto’s met je telefoon en gebruik een herkenningsapp of een veldgids om te ontdekken wie je nachtelijke bezoekers zijn. Als je klaar bent, doe je de lamp uit en vliegen de vlinders vanzelf weer de donkere nacht in.
Smeerstroop maken: een zoete traktatie voor de nacht
Kook een dikkig papje van stroop, suiker en een beetje overrijp fruit om de soorten te lokken die afkomen op rottende suikers in plaats van bloemen. Niet alle nachtvlinders hebben interesse in bloemennectar. Sommige soorten halen hun energie liever uit gistend fruit of bloedend boomsap. Om deze specifieke fijnproevers naar je tuin te lokken, kun je een eeuwenoude techniek gebruiken die onder kenners bekend staat als ‘smeren’.
Het maken van smeerstroop is ontzettend simpel en ruikt stiekem best lekker. Je neemt een pot appelstroop of gewone keukenstroop en verwarmt dit zachtjes in een oude pan. Voeg flink wat bruine basterdsuiker toe en eventueel wat geprakte, overrijpe banaan of een rotte appel. Om het extra aantrekkelijk te maken, giet je er op het laatst een klein scheutje alcohol bij, zoals bier, rode wijn of een drupje rum. De alcohol zorgt ervoor dat de geur zich goed verspreidt in de avondlucht, wat voor de vlinders onweerstaanbaar is.
Tegen de tijd dat het begint te schemeren, pak je een oude kwast en smeer je horizontale strepen van dit kleverige goedje op de stammen van bomen in je tuin, of op houten schuttingpalen. Maak de strepen ongeveer op ooghoogte, dat is makkelijk met kijken. Wacht een uurtje tot het goed donker is en sluip dan met een zaklamp terug naar je smeerplekken. Schijn niet te abrupt met een felle straal, maar laat de rand van de lichtbundel over de boomstam glijden. Als je geluk hebt, zie je prachtige nachtvlinders met rood oplichtende oogjes en een uitgerolde tong genieten van jouw zelfgemaakte zoete buffet. Dit is tuinieren op een manier die je de natuur van heel dichtbij laat beleven, vol verwondering en respect voor de kleine dingen.
Veelgestelde vragen
Komen nachtvlinders ook op een balkon?
Ja, absoluut. Nachtvlinders kunnen uitstekend vliegen en ruiken geurende bloemen op grote afstand. Als jij op je balkon planten in potten zet die ‘s avonds geuren, zoals tabaksplant of avondkoekoeksbloem, zullen ze je balkon zeker weten te vinden. Zorg wel dat je de buitenverlichting op je balkon uitlaat.
Eten nachtvlinders mijn kleding op?
Bijna geen enkele nachtvlinder eet kleding. Van de ruim tweeduizend soorten in Nederland zijn er slechts twee kleine soorten motjes, de kleermot en de pelsmot, waarvan de rupsen dierlijke vezels zoals wol eten. De grote, mooie nachtvlinders die je in de tuin ziet, hebben totaal geen interesse in jouw kledingkast en leven buiten van nectar.
Wat is het verschil tussen een dagvlinder en een nachtvlinder?
Het makkelijkste verschil zie je aan de voelsprieten. Dagvlinders hebben altijd gladde voelsprieten met een klein knopje aan het uiteinde. Nachtvlinders hebben vaak draadvormige voelsprieten zonder knopje, of voelsprieten die eruitzien als prachtige, harige veertjes. Ook rusten nachtvlinders vaak met hun vleugels plat of als een dakje over hun lichaam, terwijl dagvlinders hun vleugels meestal rechtop klappen.
Welke struiken zijn het beste voor nachtvlinders?
Inheemse struiken zijn de beste keuze. Denk aan de vlinderstruik, die niet alleen overdag maar ook ‘s avonds veel bezoekers trekt. Daarnaast zijn meidoorn, sleedoorn en sporkehout uitstekend. Deze struiken bieden nectar tijdens de bloei en fungeren de rest van het jaar als belangrijke waardplant voor de rupsen om van te eten.