De blaadjes vallen weer van de bomen en dat betekent dat het tijd is voor een paar praktische tuintips herfst. Waar veel mensen denken dat de tuin nu in een diepe slaap valt, is dit juist het moment om de natuur een flinke hand te helpen. Pak er lekker een warme kop thee bij, trek je dikke trui aan en laten we samen kijken hoe we jouw stukje groen klaar kunnen stomen voor de winter. Als imker en natuurliefhebber vertel ik je heel graag hoe je met eigenlijk veel minder moeite, veel meer doet voor de bijen, vlinders en andere beestjes in je eigen achtertuin.
Vaak voelen we de drang om in oktober en november alles flink aan te pakken. We willen de boel netjes hebben voordat de kou intreedt. Maar de natuur werkt eigenlijk precies andersom. Alles wat wij zien als rommel, is voor insecten en kleine dieren van levensbelang. Laten we dus samen door de tuin lopen en kijken hoe we het dit jaar anders kunnen doen.
Waarom deze tuintips herfst je tuin levendiger maken
Door in het najaar slimme keuzes te maken, geef je insecten en kleine zoogdieren een veilige plek om de koude maanden te overleven. Je legt nu letterlijk de basis voor een bloeiende en zoemende tuin in het volgende voorjaar.
Veel mensen hebben de neiging om de tuin voor de winter helemaal strak aan te vegen en kort te knippen. Alles moet kaal en netjes zijn. Maar voor de lokale biodiversiteit is dat eigenlijk een ramp. Een kale, aangeharkte tuin biedt geen voedsel en geen beschutting tegen de vorst. Met een paar simpele aanpassingen in je najaarsroutine maak je van jouw tuin een soort vijfsterrenresort voor de natuur.
Het mooiste van deze benadering? Het scheelt jou een hoop zweetdruppels, tijd en een overvolle groencontainer. Je mag de boel gewoon wat meer loslaten. Door de natuur haar gang te laten gaan, ontstaat er een veel betere balans in de bodem. En een gezonde bodem betekent volgend jaar sterkere planten, meer bloemen en dus veel meer vrolijk gezoem om je heen.
Laat de blaadjes lekker liggen (en bespaar jezelf werk)
Afgevallen bladeren vormen een warme, isolerende deken voor de bodem en zijn de perfecte winterverstopplek voor talloze nuttige insecten. Laat de hark dus gerust wat vaker in de schuur staan deze herfst.
Zodra de herfstwind begint te waaien, zie je overal in de buurt mensen in de weer met luidruchtige bladblazers en grote harken. Zonde, want dat bruine goud is hartstikke waardevol voor je tuin. Regenwormen trekken de blaadjes langzaam de grond in, waar ze verteren tot de allerbeste, gratis voeding voor je planten. Bovendien kruipen lieveheersbeestjes, spinnen en vlinderpoppen heel graag onder zo’n warm bladerdek om de ijskoude nachten door te komen.
Wil je hier meer over weten en begrijpen waarom dit zo belangrijk is? Lees dan onze blog over je tuin klaarmaken voor bestuivers: laat het rommelig. Natuurlijk hoef je niet alles maar te laten verpieteren. Haal het dikke pak blad wel even van je gazon af om te voorkomen dat het gras stikt, en vis de bladeren uit de vijver zodat het water niet gaat rotten. Veeg dit verzamelde blad gewoon lekker de plantenborders in of leg het onder de hagen. De natuur doet vervolgens de rest van het werk voor je.
Nu planten voor een zoemend voorjaar
De herfst is veruit het beste seizoen om nieuwe planten en bloembollen in de grond te zetten, omdat de aarde nog lekker warm is en er genoeg regen valt. Zo kunnen de wortels goed groeien en zich settelen voordat de winter echt invalt.
Als je in het vroege voorjaar de eerste hommelkoninginnen hoort zoemen, hebben ze na hun lange winterslaap direct voedsel nodig. Dat voedsel moet je nu alvast planten. Het is een kleine moeite in het najaar, waar je straks in februari en maart enorm veel plezier van hebt. Bekijk ook eens onze uitgebreide tips over insecten lokken met vroege bloeiers | Imkers Deventer. Het is fascinerend om te zien hoe snel de natuur ontwaakt als er wat te halen valt.
Naast voorjaarsbollen is het najaar ook ideaal voor het aanplanten van nieuwe vaste planten. Kies hierbij vooral voor soorten die van nature in onze omgeving voorkomen, want daar hebben onze lokale insecten het allermeeste aan. Heb je inspiratie nodig voor je border? Lees dan alles over inheemse planten voor meer vlinders in je tuin.
Hier zijn een paar geweldige planten en bollen om deze herfst nog in de grond te zetten:
- Biologische krokussen (cruciaal voor de allereerste wilde bijen)
- Longkruid (een vroege, inheemse bloeier vol met nectar)
- Winterheide (bloeit prachtig als de rest van de tuin nog in diepe slaap is)
- Herfstasters (voor de late vlinders en bijen die nu nog brandstof zoeken)
- Sneeuwklokjes (de absolute voorbodes van de lente)
Snoeien in het najaar? Doe het met grote mate
Wacht met het afknippen van uitgebloeide stengels tot het voorjaar, want in deze holle takjes slapen wilde bijen en andere beestjes veilig in de winter. Door niet te snoeien, bescherm je de plant bovendien zelf ook tegen strenge vorst.
Vroeger leerden we van onze ouders of grootouders dat de tuin voor de winter helemaal ‘winterklaar’ geknipt moest worden. Gelukkig weten we nu wel beter. Die verdorde stengels van bijvoorbeeld zonnehoeden, kaardebollen, hortensia’s of kogeldistels zien er in de winter juist prachtig uit. Zeker als er op een koude ochtend een mooi laagje rijp of sneeuw op ligt, geeft dit structuur aan je tuin.
Maar de belangrijkste reden om de snoeischaar te laten liggen, is de functie voor de natuur. Kleine insecten kruipen in de holle stengels om te schuilen. Vogels zoals puttertjes, vinken en mezen komen de hele winter af op de zaadhoofden die je hebt laten staan. Het is letterlijk een natuurlijk vogelvoederstation. Knip de boel pas af in maart of april, als de kans op zware nachtvorst echt voorbij is en de insecten weer veilig uit hun schuilplaatsen zijn gekropen.
Maak schuilplekken van je tuinafval
Gooi je gesnoeide takken en overtollige bladeren niet direct in de kliko, maar stapel ze op in een rustig hoekje van je tuin als natuurlijke schuilplaats. Egels, padden en nuttige insecten zullen je ongelooflijk dankbaar zijn voor deze warme, beschutte plekken.
Heb je toch wat moeten snoeien, bijvoorbeeld omdat een struik echt te groot werd of gevaarlijk over het looppad hing? Maak er dan een takkenril van. Dit klinkt misschien als een groot project, maar het is eigenlijk gewoon een nette stapel takken. Kies hiervoor een plekje achterin de tuin of ergens onopvallend onder een grote boom.
Tussen het dode hout van zo’n takkenstapel ontstaan allerlei kleine, vochtige microklimaten. Pissebedden, torretjes en schimmels breken het hout heel langzaam af. Dit trekt vervolgens weer vogels aan die op zoek zijn naar een lekker hapje eten, zoals het winterkoninkje. En met een beetje geluk kiest een egel precies jouw takkenhoop uit voor zijn diepe winterslaap. Het is een prachtige, makkelijke manier om de natuurlijke kringloop in je eigen tuin helemaal rond te maken. Je hoeft echt niet altijd naar het tuincentrum voor dure insectenhotels of egelhuisjes, de natuur levert het beste bouwmateriaal gewoon helemaal gratis.
Veelgestelde vragen
Moet ik mijn gazon bladvrij maken in de herfst?
Ja, op het gras kun je afgevallen bladeren beter wel weghalen. Als er een dikke laag blad op het gazon blijft liggen, krijgt het gras geen licht en lucht meer. Hierdoor kan het gras stikken en ontstaan er lelijke, kale plekken of zelfs schimmels. Hark de bladeren gewoon voorzichtig van het gras af en leg ze in je plantenborders of onder de struiken. Daar zijn ze juist wel ontzettend nuttig als winterdeken.
Welke bloembollen kan ik nu het beste planten voor bijen?
Voor wilde bijen en hommels zijn vroege bloeiers van levensbelang. Plant in de herfst bollen zoals krokussen, blauwe druifjes, sneeuwklokjes, winterakonieten en botanische tulpen. Let er hierbij heel goed op dat je biologische bollen koopt. Gangbare bollen bevatten helaas heel vaak bestrijdingsmiddelen die zeer schadelijk zijn voor de insecten die je juist probeert te helpen.
Is het erg als mijn tuin er in de winter rommelig uitziet?
Voor de natuur is een ‘rommelige’ tuin juist het absolute ideaal. Wat wij mensen vaak rommelig noemen, noemen insecten, vogels en egels gewoon een veilig thuis. Verdorde stengels, stapeltjes bladeren en dood hout bieden essentieel voedsel en bescherming tegen de kou. Probeer je beeld van een strakke tuin een beetje bij te stellen en geniet van al het extra leven dat die zogenaamde rommel aantrekt.
Kan ik in de herfst nog iets doen voor de vogels?
Zeker weten. Naast het laten staan van uitgebloeide planten met zaden, kun je in de late herfst al rustig beginnen met bijvoeren. Hang wat vetbollen op (altijd zonder het plastic netje) of strooi wat zaden op een voederplank. Ook kun je nu alvast nestkastjes schoonmaken of nieuwe ophangen. Vogels gebruiken deze kastjes in de winter namelijk heel graag als warme en droge slaapplek tijdens ijskoude nachten.