Takkenril maken biodiversiteit: creëer een paradijs in…

Heb je een berg snoeihout in de tuin liggen en weet je niet wat je ermee moet doen? Een takkenril maken biodiversiteit is een van de slimste en leukste projecten om lokaal de natuur een handje te helpen. Het klinkt misschien als een ingewikkelde term, maar het is eigenlijk gewoon een hele gezellige manier om je tuinafval nuttig te gebruiken. Pak een kop koffie, dan vertel ik je precies hoe je met je eigen snoeiafval een paradijs voor vogels, egels en insecten creëert. Je zult zien dat het makkelijker is dan je denkt en dat je tuin er direct een stuk levendiger van wordt.

Wat is een takkenril eigenlijk?

Een takkenril is simpelweg een natuurlijke muur of heg, opgebouwd uit opgestapelde takken en snoeihout die tussen stevige palen op hun plek worden gehouden. Het is een praktische en mooie manier om tuinafval direct in je eigen tuin te hergebruiken.

Vroeger zag je dit soort houtwallen heel veel op het platteland. Boeren en buitenlui gebruikten de takken die overbleven na het knotten van wilgen of het snoeien van fruitbomen om erfafscheidingen te maken voor het vee. Tegenwoordig ontdekken steeds meer tuiniers hoe geweldig zo’n constructie is voor de eigen achtertuin. Je creëert er niet alleen een stoere, natuurlijke afscheiding mee, maar het kost je ook helemaal niets. Je hoeft geen dure houten schuttingdelen te halen bij het tuincentrum. Je gebruikt letterlijk wat de natuur je elk seizoen weer geeft. En het mooie is: het past in bijna elke tuin, van een strak aangelegd ontwerp tot een wilde natuurtuin.

Waarom een takkenril maken biodiversiteit in je tuin vergroot

Een opgestapelde rij takken biedt een veilige schuilplaats, een warme overwinteringsplek en een rijk buffet voor talloze insecten, vogels en kleine zoogdieren. Het is alsof je in een klap een compleet nieuw, luxe flatgebouw voor de lokale natuur neerzet.

Als je vers hout op een stapel legt en langzaam laat verteren, gebeurt er iets magisch. Er komen schimmels en mossen op af die het hout zacht maken. Deze trekt op hun beurt weer pissebedden, duizendpoten, kevers en spinnen aan. En raad eens wie daar weer dol op zijn? Precies, onze tuinvogels. Soorten zoals het winterkoninkje, de heggenmus en de roodborst scharrelen maar wat graag tussen de takken op zoek naar een lekker hapje. Ze bouwen er soms zelfs hun nestje in, veilig weggestopt voor katten.

Ook voor grotere dieren is het een feest. Egels vinden een takkenril een fantastische plek om onder te kruipen als ze een droog holletje zoeken voor hun winterslaap. Zelfs wilde bijen profiteren ervan. Bepaalde soorten gebruiken de holle stengels van bijvoorbeeld braam of vlier om hun eitjes in te leggen. Het bouwen van zo’n natuurlijke wal past helemaal bij het idee dat een beetje rommel in de tuin juist ontzettend goed is voor het ecosysteem. Als je meer wilt weten over waarom we niet altijd zo netjes hoeven te zijn, lees dan ook eens dit artikel over je tuin klaarmaken voor bestuivers: laat het rommelig.

De beste plek in je tuin kiezen

De ideale plek voor je nieuwe project is een locatie op een erfgrens of achterin een border, bij voorkeur op een plek waar afwisselend zon en schaduw valt. Je kunt hem zo lang, kort, dik of dun maken als je zelf wilt, zolang het maar bij de indeling van jouw tuin past.

Denk er vooraf wel even goed over na. Eenmaal gebouwd en gevuld met hout, verplaats je hem niet zo makkelijk meer. Veel mensen gebruiken de wal als vervanging voor een traditionele schutting. Het is een prachtige manier om de grens met de buren aan te geven. Overleg het natuurlijk wel even met ze, misschien willen ze wel meebouwen of hebben ze ook nog snoeihout over. Je kunt de ril ook strategisch plaatsen om een lelijke composthoop uit het zicht te halen, of om de wind een beetje uit de tuin te houden.

Een plekje in de halfschaduw is eigenlijk perfect. Waarom? Omdat het hout dan niet te snel uitdroogt in de hete zomerzon. Zo blijft het microklimaat tussen de onderste takken lekker vochtig, wat cruciaal is voor het overleven van schimmels en kleine beestjes. Heb je alleen een plekje in de volle zon? Geen probleem, ook daar zal het wemelen van het leven, al trek je dan weer net even andere soorten insecten aan.

Stappenplan: zelf je eigen takkenril bouwen

Je bouwt dit natuurlijke element door twee rijen stevige palen in de grond te slaan en daartussen al je verzamelde snoeihout stevig op te stapelen. Het is een heerlijk klusje voor in de buitenlucht dat je makkelijk in een weekendje kunt afronden.

Wat heb je nodig?

Het leukste van dit project is dat je er nauwelijks speciaal gereedschap voor nodig hebt. Kijk maar eens naar dit simpele lijstje:

• Stevige houten palen van ongeveer 1,5 tot 2 meter lang. Kastanjehout of onbehandeld eikenhout gaat het langste mee.
• Een grondboor of een flinke schep om gaten te maken.
• Een moker, sleg of zware hamer om de palen stevig aan te slaan.
• Heel veel snoeihout, takken en twijgen in verschillende diktes.
• Eventueel wat touw of ijzerdraad om de toppen van de palen naar elkaar toe te binden als de constructie erg hoog wordt.

Het bouwen zelf

Begin met het bepalen van de lengte en de breedte. Een breedte van ongeveer veertig tot zestig centimeter is ideaal. Dit is breed genoeg om stabiel te zijn, maar smal genoeg om niet je hele tuin op te slokken. Sla de eerste twee palen recht tegenover elkaar in de grond. Laat ongeveer een halve meter tot een meter ruimte tussen de volgende set palen. Zorg dat de palen echt heel stevig staan, want ze moeten straks het gewicht van het hout tegenhouden, zeker als er een stevige wind staat. Ongeveer een derde van de paal moet de grond in voor voldoende stabiliteit.

Als je palenrij staat, begint het leukste werk: het opstapelen. Begin onderop altijd met de dikste stammetjes, houtblokken en zware takken. Dit zorgt voor een solide basis. Dit dikke hout gaat het langzaamste rotten en houdt de boel luchtig. Daarna leg je er steeds dunnere takken bovenop. Probeer het hout tijdens het stapelen een beetje te weven, zodat het een stevig in elkaar grijpend geheel wordt. Druk het af en toe goed aan, ga er desnoods even op staan als het niet te hoog is.

Je zult merken dat het hout na verloop van tijd flink gaat inzakken. Dat is de bedoeling. Je kunt er volgend jaar gewoon weer je nieuwe snoeiafval bovenop gooien. Vooral in het vroege voorjaar, wanneer de tuin ontwaakt en je de winterse restjes wegsnoeit, is dit een fijne klus. Wil je weten wat je in die vroege periode nog meer kunt doen voor de natuur? Ontdek hier zo help je wilde bijen in maart | Imkers Deventer.

Welk hout kun je het beste gebruiken?

Vrijwel al het schone hout uit je eigen tuin is geschikt, maar de beste resultaten voor de natuur krijg je door een mix te gebruiken van dikke stammen, dunne twijgjes, bladhoudende takken en doornstruiken. Hoe meer variatie in het materiaal, hoe meer verschillende soorten dieren er een plekje in kunnen vinden.

Er is eigenlijk maar één hele strenge regel bij het verzamelen van je materiaal: gebruik absoluut geen behandeld hout. Geverfde planken, gebeitste schuttingdelen of met chemicaliën geïmpregneerd tuinhout horen niet thuis in de natuur. De stoffen in dit hout lekken langzaam de bodem in en zijn giftig voor de insecten die je juist probeert te helpen. Kies altijd voor puur natuur.

Voor de rest kun je lekker creatief zijn. Snoeihout van fruitbomen zoals appel en kers is fantastisch. Ook takken van de beuk, meidoorn, hazelaar of de wilg werken perfect. Zelfs takken met flinke doorns, zoals die van bramenstruiken of wilde rozen, zijn een gouden toevoeging. Die doorns bieden namelijk een extra laag bescherming aan kleine vogeltjes die vluchten voor roofdieren. Een kat of een sperwer duikt echt niet zomaar een stekelige bramenbos in.

Heb je veel dun en slap spul over, zoals ranken van de klimop of afgestorven siergrassen? Gooi ze niet direct in de groenbak. Dit flexibele materiaal kun je prima gebruiken als opvulmiddel tussen de dikkere takken. Het zorgt ervoor dat grote kieren mooi dichtvallen, het houdt de tocht tegen en het biedt nestmateriaal voor vogels.

Leven in en rond de houtwal: wat kun je verwachten?

Binnen de kortste keren zul je zien dat je bouwwerk begint te wemelen van het leven, van kleine torretjes en spinnen tot zingende vogels en zoemende bestuivers. Het wordt letterlijk het kloppende, gonzende hart van je biodiverse achtertuin.

Het is prachtig om te observeren hoe de natuur zo’n door de mens gemaakte structuur direct accepteert en overneemt. In het eerste jaar zul je vooral veel insecten zien. Solitaire bijen zoeken naar holle kiertjes en wespen schrapen kleine beetjes van het droge hout weg om papier van te kauwen voor hun nesten. Naarmate de jaren verstrijken en de onderste lagen beginnen te composteren, trekt het bodemleven erin. Padden, kikkers en salamanders vinden er een vochtige, koele schaduwplek tijdens hete, droge zomerdagen.

Je kunt de natuurwaarde nog veel verder verhogen door de directe omgeving slim aan te planten. Laat er bijvoorbeeld een wilde kamperfoelie, een bosrank of een hop doorheen groeien. Dit geeft in de zomer prachtige bloemen die vlinders en nachtvlinders aantrekken, en de wortels maken je wal ook nog eens extra stevig. Aan de zonnige kant van de takkenril kun je nectarrijke bloemen neerzetten. Als je hier inspiratie voor zoekt, bekijk dan zeker even onze tips over inheemse planten voor meer vlinders in je tuin. Door de combinatie van een veilige schuilgelegenheid en direct beschikbaar voedsel creëer je echt een magisch plekje waar je het hele jaar door van kunt genieten.

Veelgestelde vragen